बागलुङ, १८ कात्तिक । बागलुङ नगरपालिका–१ रामरेखाको मैनडाँडाकी कमला थापाको परिचय पछिल्ला केही वर्षयता फेरिएको छ । कुनै समय प्लास्टिक टनेलभित्र तरकारी खेतीमा व्यस्त रहने उहाँ अहिले फूलको स्याहारसुसारमै रमाउनुहुन्छ । मेहनत र लगनसँगै फूलखेतीले उहाँलाई किसानको नयाँ परिचय मात्र दिएको छैन, घरखर्च चलाउने भरपर्दो आम्दानीको माध्यमसमेत बनेको छ ।

तीन वर्षअघिसम्म थापाको मुख्य आम्दानीको स्रोत व्यावसायिक तरकारीखेती थियो । तरकारी उत्पादनका क्रममा विषादी प्रयोग गर्नुपर्ने र नजिकै रहेको बागलुङ कालिका मन्दिरमा फूलको माग बढ्दै गएपछि उहाँले खेतीको शैली नै परिवर्तन गर्नुभयो । तरकारीका लागि बनाइएका प्लास्टिक टनेललाई फूलखेतीतर्फ मोड्दै उहाँ अहिले मौसमी र बेमौसमी फूल उत्पादन गर्दै आउनुभएको छ ।

“लामो समयदेखि तरकारीखेती गर्दै आएकी थिएँ । तरकारीमा विषादी प्रयोग गर्नुपर्ने भएकाले फूलखेतीमा लागेकी हुँ,” थापाले भन्नुभयो, “तीन वर्ष भयो, फूलखेतीबाट घरखर्च राम्रै चलेको छ ।”

थापाले भाडामा लिएको दुई रोपनी जग्गामा तीनवटा प्लास्टिक टनेल निर्माण गरी फूलखेती गर्दै आउनुभएको छ । टनेलभित्रको अनुकूल वातावरणका कारण मौसमअनुसार मात्रै नभई बेमौसममा समेत फूल उत्पादन गर्न सकिने उहाँको अनुभव छ । यसले बजारमा फूलको माग बढी हुने समयमा उत्पादन गर्न सहज भएको छ ।

तरकारीभन्दा फूलमा राम्रो आम्दानी

थापाका अनुसार फूलखेतीबाट वार्षिक करिब दुई लाख ५० हजारदेखि तीन लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने गरेको छ । उत्पादन र बजारको अवस्था राम्रो भए आम्दानी अझ बढ्न सक्ने उहाँको भनाइ छ ।

बेमौसममा उत्पादन गरिएको फूलको मूल्य प्रतिकिलो चार सय रुपैयाँसम्म पुग्ने गरेको छ भने मौसमी फूल प्रतिकिलो करिब दुई सय रुपैयाँसम्म बिक्री हुने गरेको उहाँले बताउनुभयो ।

“बजारमा बाहिरबाट फूल नआउँदा राम्रो बिक्री हुन्छ,” उहाँले भन्नुभयो, “तर कहिलेकाहीँ बजार कमजोर हुँदा फूल बोटमै कुहिने अवस्था पनि आउँछ ।”

फूलखेतीमा लागत, श्रम र बजार व्यवस्थापनको चुनौती भए पनि तरकारीखेतीको तुलनामा आम्दानी राम्रो हुने भएपछि उहाँ यस व्यवसायप्रति उत्साहित हुनुहुन्छ । उत्पादनको उचित बजार सुनिश्चित गर्न सके फूलखेतीबाट अझ राम्रो आम्दानी गर्न सकिने उहाँको विश्वास छ ।

मन्दिरका भक्तजन बने मुख्य ग्राहक

बागलुङमा व्यावसायिक रूपमा फूलखेती गर्ने किसानको संख्या अझै न्यून छ । त्यसैले स्थानीय बजारमा उत्पादित फूल बिक्री गर्न खासै समस्या नभएको थापाको अनुभव छ ।

विशेषगरी बागलुङ कालिका मन्दिर नजिकै भएकाले उहाँले उत्पादन गरेको सयपत्री फूल मन्दिरमा आउने भक्तजनलाई बिक्री गर्दै आउनुभएको छ । धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यमा फूलको प्रयोग बढ्दै जाँदा स्थानीय उत्पादनले बजार पाउन थालेको उहाँ बताउनुहुन्छ ।

स्थानीयस्तरमै उत्पादन भएको फूल उपलब्ध हुन थालेपछि मन्दिरमा आउने भक्तजनलाई समेत सहज भएको छ । बाहिरी जिल्लाबाट फूल ल्याउनुपर्ने बाध्यता केही हदसम्म कम भएको छ भने स्थानीय किसानको उत्पादनले बजार पाउने वातावरणसमेत बनेको छ ।

तिहारलाई लक्षित गरेर उत्पादन

यतिबेला थापाको ध्यान तिहारमा केन्द्रित छ । तिहारमा सयपत्री फूलको माग उच्च हुने भएकाले उहाँले त्यसैलाई लक्षित गरेर उत्पादन र बिक्रीको तयारी गरिरहनुभएको छ ।

तिहारमा घर सजावट, भाइटीका तथा विभिन्न धार्मिक कार्यमा सयपत्री फूलको प्रयोग हुने भएकाले यो समय फूल उत्पादकका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ । यही मागलाई ध्यानमा राख्दै थापाले टनेलमा फूलको उत्पादन बढाउनुभएको छ ।

स्थानीय बजारमा मागअनुसार उत्पादन गर्न सके किसानले राम्रो आम्दानी गर्न सक्ने उहाँको अनुभव छ । तर उत्पादन बढ्दै जाँदा बजार व्यवस्थापन र उचित मूल्य सुनिश्चित गर्नुपर्ने चुनौती पनि रहेको उहाँ बताउनुहुन्छ ।

फूलखेतीमै भविष्य देख्दै

तरकारीखेतीबाट सुरु भएको थापाको कृषि यात्रा अहिले फूलखेतीमा आइपुगेको छ । तीन वर्षको अनुभवले उहाँलाई फूलखेतीप्रति थप आकर्षित बनाएको छ । विषादीको प्रयोग कम हुने, स्थानीय बजारमै बिक्री गर्न सकिने र मागअनुसार उत्पादन व्यवस्थापन गर्न सकिने भएकाले फूलखेतीलाई उहाँले आफ्नो मुख्य व्यवसायका रूपमा अघि बढाउनुभएको हो ।

“फूलखेतीबाट घरखर्च चलाउन सहज भएको छ,” थापा भन्नुहुन्छ ।

कृषि क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना खोजिरहेका किसानका लागि थापाको अनुभव एउटा उदाहरण बनेको छ । परम्परागत तरकारीखेतीबाट फरक व्यवसाय रोजेर स्थानीय मागलाई पहिचान गर्न सके कृषि क्षेत्रबाटै राम्रो आम्दानी गर्न सकिने उहाँको अनुभवले देखाएको छ ।

बागलुङमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिका साथै विभिन्न कार्यक्रमका लागि फूलको माग बढ्दै जाने हो भने स्थानीय किसानका लागि व्यावसायिक फूलखेतीको सम्भावना अझ विस्तार हुन सक्ने देखिन्छ । थापाजस्तै किसानले स्थानीय माग पूरा गर्न थालेसँगै फूलखेतीले आयातित फूलको विकल्प मात्र होइन, ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई टेवा दिने नयाँ कृषि व्यवसायको रूपसमेत लिन थालेको छ ।