काठमाडौं  । चीनले विज्ञान, प्रविधि, इन्जिनियरिङ र गणित (STEM) क्षेत्रका विदेशी प्रतिभाहरूलाई आकर्षित गर्न ‘के’ भिसा नामक नयाँ नीति ल्याएको छ। अमेरिकाले आफ्नो एच-१बी भिसाको योग्यता नियमहरू कडा बनाइरहेको बेला चीनको यो कदमलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाका रूपमा हेरिएको छ।

गत महिना चिनियाँ मन्त्रिपरिषद्, ‘स्टेट काउन्सिल’को घोषणापछि यो ‘के’ भिसा बुधबारदेखि लागू भएको हो। विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएअनुसार, अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले एच-१बी भिसाको योग्यता नियमहरूलाई कडा पारेपछि यो भिसाले विशेष ध्यान आकर्षित गरेको छ। सिलिकन भ्यालीले विदेशबाट दक्ष जनशक्ति भर्ती गर्न एच-१बी भिसामा ठूलो भर पर्ने गरेको छ।

‘के’ भिसाको लक्ष्य र कार्यप्रणाली:

चिनियाँ सरकारले यो भिसालाई देशको विज्ञान र प्रविधिमा प्रतिस्पर्धात्मकता बढाउन विदेशी प्रतिभाहरूलाई आकर्षित गर्ने प्रयासको एक हिस्साको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता गुओ जियाकुनले मंगलबार बताएअनुसार, यो भिसाको उद्देश्य चीन र अन्य देशहरूका STEM प्रतिभाहरूबीच “आदानप्रदान र सहयोग प्रवर्द्धन” गर्नु हो।

अल जजिराको एक रिपोर्टमा उल्लेख छ कि यो भिसा हालैका सुधारहरूको एक श्रृंखलामध्येको पछिल्लो हो, जसले चीनलाई विदेशीहरूका लागि थप आकर्षक बनाउने लक्ष्य राखेको छ। यसमा भिसा प्रक्रियालाई सरल बनाउने र नयाँ डिजाइन गरिएको स्थायी बसोबास कार्डको सुरुवात पनि समावेश छ।

बेइजिङस्थित चेउङ कङ ग्रेजुएट स्कूल अफ बिजनेसका रणनीति तथा अर्थशास्त्रका प्राध्यापक झिगाङ ताओले अल जजिरालाई बताए, “सन् १९८० को दशकदेखि २०१० को दशकसम्म चीनले अमेरिकाजस्ता विकसित देशहरूमा प्रतिभा गुमाउँथ्यो। अबको काम स्थानीय प्रतिभालाई कायम राख्ने र केही विश्वव्यापी प्रतिभालाई पनि आकर्षित गर्ने हो।”

चिनियाँ अधिकारीहरूका अनुसार, ‘के’ भिसा मान्यताप्राप्त विश्वविद्यालयका स्नातकहरू र STEM-सम्बन्धित क्षेत्रमा संलग्न युवा पेशेवरहरूका लागि खुला हुनेछ र यसले हालका विकल्पहरूभन्दा बढी लचिलो सर्तहरू प्रदान गर्नेछ। यस भिसाको मुख्य फाइदा यो हो कि पहिलेका दक्ष आप्रवासी कार्यक्रमहरूभन्दा फरक यसमा रोजगारदाताको प्रायोजन आवश्यक पर्दैन। यद्यपि, भिसाको अवधिसहित उमेर, शैक्षिक पृष्ठभूमि र कार्य अनुभव सम्बन्धी केही महत्त्वपूर्ण विवरणहरू अझै स्पष्ट भइसकेका छैनन्।

के ‘के’ भिसाले विदेशी प्रतिभा आकर्षित गर्न सक्छ?

शाङ्घाईस्थित परामर्शदाता कम्पनी न्यूल्याण्ड चेजका अध्यागमन निर्देशक एडवर्ड हुले बताएअनुसार, यस भिसामा ठूलो चासो देखिएको छ, अगस्टदेखि सोधपुछ ३० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ। हुका अनुसार, भारत, दक्षिणपूर्वी एसिया, युरोप र अमेरिकाका सम्भावित आवेदकहरूबाट विशेष चासो आएको छ।

हुले अल जजिरालाई बताएअनुसार, “के भिसाले युवा STEM प्रतिभाहरूका लागि प्रवेश बाधा घटाएर चीनको प्रतिभा प्रणालीमा रहेको कमीलाई पूरा गर्छ – यो शीर्ष-स्तरीय विशेषज्ञहरूलाई लक्षित गर्ने अवस्थित आर भिसाको पूरक हो।” उनले यसलाई प्रारम्भिक-क्यारियर STEM प्रतिभाका लागि चीनलाई शीर्ष गन्तव्यको रूपमा स्थापित गर्ने “रणनीतिक कदम” भनेका छन्। सन् २०१३ मा सुरु गरिएको ‘आर’ भिसा “राज्यलाई तत्काल आवश्यक पर्ने” “उच्च-स्तर र व्यावसायिक” विदेशीहरूका लागि लक्षित छ र यसका लागि “आमन्त्रित संस्था” द्वारा प्रायोजन आवश्यक पर्छ।

यद्यपि, ‘के’ भिसामार्फत चीनको प्रतिभा पूल विस्तार गर्ने अभियानले केही चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्नेछ। चीनले विदेशीहरूका लागि खुल्ला हुने कदम चाले पनि, यो अमेरिकाभन्दा धेरै कम अन्तर्राष्ट्रियकरण भएको छ। अमेरिकाभन्दा फरक, चीनले विदेशीहरूलाई विरलै नागरिकता प्रदान गर्छ। चिनियाँ स्थायी बसोबास प्राप्त गर्न अझै पनि सम्भव भए पनि, अमेरिकामा प्रत्येक वर्ष लगभग १० लाख गैर-अमेरिकी नागरिकहरूले ग्रीन कार्ड प्राप्त गर्नेको तुलनामा यो निकै कम संख्यामा मात्र दिइन्छ।

चिनियाँ कार्य वातावरणले अंग्रेजी बोल्ने आवेदकहरूका लागि भाषाको अवरोध पनि प्रस्तुत गर्छ, जुन सिलिकन भ्यालीमा काम गर्नेहरूको तुलनामा फरक छ। सिड्नीस्थित व्यापार परामर्शदाता जिओपोलिटिकल स्ट्राटेजीका प्रमुख रणनीतिकार माइकल फेलरले चिनियाँ कम्पनीहरूले अमेरिकी कम्पनीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न अंग्रेजी-भाषाका भूमिका र “अन्तर्राष्ट्रिय शैली”का कार्य तालिका प्रस्ताव गर्नुपर्ने बताएका छन्। फेलरले अल जजिरालाई भने, “म कल्पना गर्न सक्दिनँ कि धेरै विदेशी स्नातकहरूलाई ‘९-९-६’ कार्य-जीवन सन्तुलनमा रुचि हुनेछ, जुन धेरै चिनियाँ फर्महरूको विशेषता हो।” (९-९-६ भनेको बिहान ९ बजेदेखि राति ९ बजेसम्म हप्तामा ६ दिन काम गर्ने, अर्थात् ७२ घण्टाको कार्य हप्ता हो, जसलाई अलिबाबाका संस्थापक ज्याक माले समर्थन गरेका थिए।)

‘के’ भिसा र एच-१बी बीचको सम्बन्ध:

चीनको प्रतिभा भर्ती गर्ने अभियानले ट्रम्पको अध्यागमनमा कडाईलाई तीव्र रूपमा देखाए पनि, ‘के’ भिसाको सुरुवात र एच-१बीमा पहुँचमा प्रतिबन्ध लगाउने उनको कदमबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध छैन। बेइजिङले अगस्ट ७ मा आधिकारिक रूपमा आफ्नो भिसाको अनावरण गरेको थियो, जुन ट्रम्पले एच-१बी आवेदनहरूमा १ लाख डलर शुल्क लगाउने घोषणा गर्नुभन्दा केही हप्ता अघि हो। उनको यो घोषणाले प्रविधि क्षेत्रमा, विशेष गरी भारतमा ठूलो तरंग ल्याएको थियो, जहाँबाट लगभग ७० प्रतिशत भिसा प्राप्तकर्ताहरू आउँछन्।

यद्यपि, धेरै पर्यवेक्षकहरूले अमेरिकाको यो आन्तरिक नीतिका कारण चीनसहित अन्य देशहरूलाई प्रतिभा आकर्षित गर्न फाइदा हुन सक्ने सुझाव दिएका छन्। फेलरले भने, “चीनको दृष्टिकोणबाट ‘के’ भिसाको समय अविश्वसनीय छ।” “बेइजिङलाई वाशिंगटनले आफ्नो एच-१बी भिसा श्रेणीको शुल्क बढाउनेवाला छ भन्ने थाहा नभएको हुन सक्छ, तर यसले प्रतिभाका लागि विश्वव्यापी युद्धमा ‘के’ भिसालाई निश्चित रूपमा थप गति दिएको छ।”

न्यूल्याण्ड चेजका हुले एच-१बी वरपरको नीतिगत परिवर्तनले ‘के’ भिसाको आकर्षणलाई “उल्लेखनीय रूपमा बढाउने” अपेक्षा गरेको बताए। “यसले प्रभावित प्रतिभाहरूका लागि समयसापेक्ष विकल्पका रूपमा यसको आकर्षणलाई उल्लेखनीय रूपमा बढाउनेछ,” हुले भने। “के भिसाले कम लागत, प्रायोजक-मुक्त बाटो प्रदान गर्दछ – STEM प्रतिभाको मागमा विश्वव्यापी वृद्धिसँग मिल्दोजुल्दो छ र चीनलाई थप सुलभ विकल्प बनाउँछ।”