मगर संस्कृतिको जीवन्त सङ्ग्रहालय : नारच्याङ लेकगाउँ

काठमाडौँ, जेठ १० । समुन्द्री सतहदेखि दुई हजार मिटरको उचाइमा एउटा यस्तो बस्ती छ, जहाँ पुग्दा कुनै आधुनिक सहर होइन, समयको एउटा पुरानो कालखण्डमा पुगेको अनुभूति हुन्छ । म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका-४ मा अवस्थित नारच्याङ लेकगाउँ यतिबेला आफ्नो मौलिक पहिचानका कारण ‘मगर सङ्ग्रहालय’ का रूपमा परिचित हुन थालेको छ ।

पहाडी पाखामा गुजुमुज्ज परेका ढुङ्गे घरहरू, स्थानीय सीप र प्रविधिको प्रयोग गरी बनाइएका मौलिक संरचना र १०० प्रतिशत मगर समुदायको बसोबास रहेको यो गाउँ आफैँमा एउटा खुल्ला सङ्ग्रहालय जस्तै देखिन्छ ।

संस्कार र संस्कृतिको संगम

लेकगाउँको मुख्य विशेषता भनेकै यहाँको जीवन्त संस्कृति हो । वडा सदस्य श्याम पुर्जाका अनुसार यहाँका सयौँ वर्ष पुराना ढुङ्गे घरहरूले पुर्खाहरूको सीपलाई जीवन्त राखेका छन् । “यहाँ केवल घरहरू मात्र पुराना छैनन्, मानिसको जीवनशैली पनि परम्परागत नै छ,” पुर्जा भन्नुहुन्छ, “अर्मपर्म गरेर खेतीबाली लगाउने, घुम्ती गोठमा पशुपालन गर्ने, मौलिक पुर्ख्यौली नाच्ने र भूमे पूजा गर्ने चलन यहाँ अझै उत्तिकै सशक्त छ । त्यसैले हामी यसलाई ‘मगर म्युजियम’ का रूपमा विकास गर्दैछौँ ।”

प्रकृतिको वरदान

संस्कृति मात्र होइन, लेकगाउँ प्रकृतिको काखमा सजिएको अनुपम स्थल पनि हो । गाउँको पृष्ठभूमिमा धौलागिरि, अन्नपूर्ण, निलगिरि, मानापाथी र बराह शिखर जस्ता हिमशृङ्खलाहरू मुस्कुराइरहेका देखिन्छन् । अन्नपूर्ण हिमालबाट खस्ने हिउँपहिरोलाई नजिकैबाट नियाल्न पाउनु यहाँको अर्को रोमाञ्चक पक्ष हो ।

गाउँ नजिकै रहेको समथर ‘स्वाँराफाँट’ ले पर्यटकको मन लोभ्याउँछ । वनस्पतिविद् कमल मादेन नेतृत्वको टोलीले गरेको अध्ययन अनुसार यो फाँट चराचुरुङ्गीको महŒवपूर्ण बासस्थान र बहुमूल्य जडीबुटीको खानी समेत हो ।

पदयात्रा र पर्यटनको सम्भावना

नारच्याङ लेकगाउँ पर्यटकीय हिसाबले रणनीतिक स्थानमा छ । प्रसिद्ध पर्यटकीय स्थल घोडेपानी, बयली र खोप्रा हुँदै अन्नपूर्ण आधार शिविर जाने पदमार्गले यो गाउँलाई जोड्छ । यद्यपि, पर्याप्त प्रचारप्रसारको अभावमा सोचेजस्तो पर्यटक पुग्न नसकेको गुनासो स्थानीयको छ ।

पर्यटकको सुविधाका लागि गाउँमा ‘होमस्टे’ (घरबास) र रेस्टुरेन्टहरू सञ्चालनमा छन् । गुल्मीबाट भ्रमणमा आउनुभएका होमनाथ पाण्डे भन्नुहुन्छ, “मगर संस्कार र मौलिक जीवनशैलीलाई नजिकबाट नियाल्न चाहनेका लागि लेकगाउँ उत्कृष्ट गन्तव्य रहेछ ।”

कसरी पुग्ने 

बेनी-जोमसोम सडकखण्डमा पर्ने भुरुङ्ग तातोपानीबाट यो यात्रा सुरु हुन्छ । नारच्याङ बेँसीमा रहेको मनमोहक झरनाको अवलोकन गर्दै दुई घण्टाको पैदल यात्रा वा एक घण्टाको सवारी यात्रापछि लेकगाउँ पुग्न सकिन्छ । यहाँबाट नारच्याङमा निर्माणाधीन विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाहरूको समेत दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ ।

भविष्यको योजना

वडा अध्यक्ष लोकबहादुर फगामीका अनुसार गाउँपालिकाले लेकगाउँलाई पदमार्गले जोड्ने र पूर्वाधार निर्माण गर्ने कार्यलाई प्राथमिकता दिएको छ । “हाम्रो मुख्य उद्देश्य भनेकै यहाँको संस्कृति र प्राकृतिक सौन्दर्यलाई विश्वभर चिनाउनु हो,” उहाँ भन्नुहुन्छ, “यसले पर्यटन प्रवर्द्धन मात्र गर्ने छैन, रोजगारीका लागि विदेशिएका युवाहरूलाई पुनः गाउँ फर्काउन पनि मद्दत गर्नेछ ।”

प्रकृति र संस्कृतिको अनुपम मिश्रण रहेको नारच्याङ लेकगाउँ, केवल घुम्ने ठाउँ मात्र नभई मगर समुदायको गौरवशाली इतिहास बुझ्ने एउटा महत्त्वपूर्ण पाठशाला पनि बनेको छ ।