तेहरान/जेरुसेलम । मध्यपूर्वमा लामो समयदेखि जारी तनावले फेरि एकपटक उग्र रूप लिएको छ। इरान र इजरायलले एकअर्काको भूभागमा प्रत्यक्ष बमबारी गरेपछि गत अप्रिलमा भएको कमजोर युद्धविराम पूर्ण रूपमा भंग हुने जोखिम बढेको छ।

गय राति इजरायलले इरानको राजधानी तेहरानसहित ताब्रिज, काराज र इसफाहानका विभिन्न स्थानमा शक्तिशाली आक्रमण गर्‍यो। यो आक्रमण इरानले उत्तरी इजरायलमा गरेको मिसाइल वर्षाको केही घण्टापछि भएको हो। विश्लेषकहरूका अनुसार दुवै पक्षले अहिले एकअर्कालाई दबाबमा राख्न र वार्तामा आफ्नो पल्ला भारी बनाउन युद्धविरामको सीमालाई अन्तिम बिन्दुसम्म धकेलिरहेका छन्।

घटनाक्रम कसरी सुरु भयो?
तनावको पछिल्लो कडी लेबनानसँग जोडिएको छ। जुन ४ मा अमेरिकाको मध्यस्थतामा इजरायल र लेबनानबीच युद्धविरामको घोषणा गरिएको भए पनि इजरायलले लेबनानको राजधानी बेरुतका दक्षिणी उपनगरहरूमा आक्रमण जारी राख्यो। आइतबार भएको त्यस्तै एक आक्रमणमा २ जनाको मृत्यु भएपछि इरानले त्यसको बदलास्वरूप इजरायलमाथि करिब ३० वटा ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गर्‍यो।

इरानले इजरायलमाथि लेबनानमा बारम्बार युद्धविराम उल्लंघन गरेको आरोप लगाएको छ। अप्रिल ८ मा पाकिस्तानको मध्यस्थतामा भएको युद्धविरामपछि इरानले इजरायली भूमिमा सिधै आक्रमण गरेको यो पहिलोपटक हो।

ट्रम्पको चेतावनी र इजरायलको ‘अटेरी’
यसैबीच, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले दुवै पक्षलाई तुरुन्तै ‘गोलाबारी’ रोक्न आह्वान गरेका छन्। उनले आफ्नो ‘ट्रुथ सोसल’ प्लेटफर्ममा लेखेका छन्, “इजरायल र इरानले तुरुन्तै एकअर्कामाथि गोली हान्न बन्द गर्नुपर्छ।”

रोचक कुरा त के छ भने, ट्रम्पले एक अन्तर्वार्तामा इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले अमेरिकाको कुरा मान्नुपर्ने र आफूले नै ‘अन्तिम निर्णय गर्ने’ (I call the shots) बताएका थिए। तर, ट्रम्पको यो भनाइ सार्वजनिक भएको केही घण्टामै इजरायलले इरानभित्र आक्रमण गरेर अमेरिकी दबाबलाई बेवास्ता गरिदिएको छ। यसले वासिङ्टन र जेरुसेलमबीच इरान मामिलालाई लिएर गम्भीर मतभेद रहेको संकेत गरेको छ।

लेबनान: द्वन्द्वको केन्द्रविन्दु
इजरायलले हाल लेबनानको करिब २० प्रतिशत भूभाग (झण्डै २,००० वर्ग किलोमिटर) कब्जा गरेको छ। मार्च महिनादेखि लेबनानमा ३,००० भन्दा बढी मानिस मारिएका छन् भने १० लाखभन्दा बढी विस्थापित भएका छन्। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले लेबनानमा हुने आक्रमणलाई इरानमाथिको आक्रमणकै रूपमा लिने चेतावनी दिएका छन्। सोमबारको मिसाइल प्रहारले इरानको यो चेतावनीलाई शब्दबाट व्यवहारमा उतारेको छ।

के अब पूर्णकालीन युद्ध सुरु हुन्छ?
अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका विज्ञ डा. हमिदरेजा अजिजीका अनुसार, इरानको यो कदम ‘सन्तुलित’ देखिन्छ। इरानले धेरै क्षति नपुग्ने गरी मिसाइल प्रहार गरेर इजरायललाई चेतावनी मात्र दिन खोजेको देखिन्छ। “इरानले अहिले पूर्णकालीन युद्ध भन्दा पनि आफ्नो सैन्य शक्ति प्रदर्शन गरेर वार्तामा दबाब सिर्जना गर्न खोजिरहेको छ,” उनले भने।

यद्यपि, इजरायलले पनि पछि नहट्ने संकेत दिएको छ। नेतान्याहुको घरेलु राजनीति र इरानी खतरालाई जरैदेखि उखेल्ने उनको रणनीतिले गर्दा द्वन्द्व झन् बढ्ने खतरा छ।

अहिलेको मुख्य प्रश्न भनेको अमेरिका यसमा सिधै संलग्न हुन्छ कि हुँदैन भन्ने हो। विश्व बजारमा तेलको मूल्य बढ्ने र अमेरिकी अर्थतन्त्रमा असर पर्ने डरले ट्रम्प प्रशासन प्रत्यक्ष युद्धमा होमिन चाहँदैन। तर, इजरायलले अमेरिकी आग्रहलाई बेवास्ता गर्दै आक्रमण जारी राखेमा यो द्वन्द्व नियन्त्रण बाहिर जान सक्ने देखिन्छ।

मध्यपूर्वको यो ‘खतरनाक खेल’ ले विश्वभरको ध्यान खिचेको छ, जहाँ युद्ध र शान्तिबीचको रेखा निकै पातलो बन्दै गएको छ।