भारतद्वारा सीमा क्षेत्रमा एकतर्फी बाँध निर्माण : रौतहटको गौरसहित दर्जनौँ गाउँ डुबानको उच्च जोखिममा
काठमाडौँ, असार १ । नेपाल-भारत सीमा क्षेत्रमा भारतीय पक्षले अन्तरराष्ट्रिय मापदण्ड र आपसी सहमतिविपरीत एकतर्फी रूपमा बाँधको उचाइ बढाएपछि रौतहटको सदरमुकाम गौरसहित दर्जनौँ नेपाली बस्तीहरू डुबानको उच्च जोखिममा परेका छन् ।
नियमको उल्लङ्घन र संरचना विस्तार
दशगजा क्षेत्र वा त्यसको आसपासमा दुवै देशको पूर्वसहमतिविना कुनै पनि भौतिक संरचना निर्माण वा परिवर्तन गर्न नपाइने प्रावधान छ। तर, भारतीय पक्षले बैरगनिया सीमामा ‘मर्मत’को बहानामा १५ फिट अग्लो र ५ किलोमिटर लामो ‘रिङ बाँध’लाई थप बलियो र अग्लो बनाएको छ। यस संरचनाले वर्षायाममा प्राकृतिक पानीको बहाव थुन्ने निश्चित देखिएको छ ।
निकास अवरुद्ध र डुबानको त्रास
स्थानीय बासिन्दा र सरोकारवालाका अनुसार यो बाँधका कारण लालबकैया र वाग्मती नदीको पानीले निकास नपाउँदा पानी बस्तीतिरै फर्कने (ब्याक फ्लो) खतरा बढेको छ । बैरगनिया क्षेत्रमा रहेका तीनवटा ‘सुलीस गेट’ (पानी निकासको ढोका) भारतीय पक्षले बन्द गरिदिने गरेका कारण बर्सेनि गौर नगर क्षेत्र जलमग्न हुने गरेको छ । उक्त बाँधको सुरक्षाका लागि भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी) ले चौबिसै घण्टा सशस्त्र पहरा दिने गरेको स्थानीयको भनाइ छ ।
विगतको अवरोध र कूटनीतिक प्रयास
पूर्व नगरप्रमुख अजयकुमार गुप्ताका अनुसार विगतमा नेपालले आफ्नो भूभागमा तटबन्ध बनाउन लाग्दा भारतीय पक्षले अवरोध गर्ने गरे तापनि भारतले भने एकपक्षीय रूपमा संरचना विस्तार गरिरहेको छ । रौतहटका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दिनेशसागर भुसालले यस विषयमा भारतीय समकक्षी (सीतामाढीका डीएम) सँग ध्यानाकर्षण गराउनुभएको छ । तर, भारतीय प्रशासनले यो काम केन्द्रीय सरकारको योजनाअन्तर्गत भएको जवाफ दिएको छ ।
प्रभावित क्षेत्र र क्षति
बाँधका कारण रौतहटको गौर नगरपालिकाका सबै वडा, राजदेवी नगरपालिकाको बेलबिछुवा, ब्रह्मपुरी, लक्ष्मीपुर, तथा ईशनाथ नगरपालिकाको बैरिया, औरैया र बन्जरहा गाउँहरू प्रत्यक्ष प्रभावित हुने गरेका छन् । हरेक वर्ष हुने यो डुबानले करोडौँको धनमाल र बालीनालीको क्षति पुर्याउँदै आएको छ ।
निष्कर्ष
सीमा क्षेत्रको यो संवेदनशील समस्यालाई कूटनीतिक माध्यमबाट दीर्घकालीन समाधान खोज्न मधेस प्रदेश सरकार र स्थानीय प्रशासनले सङ्घीय सरकारसँग माग गर्दै आएका छन् ।
