हर्मोज जलसन्धिको नाकाबन्दी हटाउने ट्रम्पको घोषणा, वार्तामा पाकिस्तानको भूमिका निर्णायक

वासिङ्टन/तेहरान  । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको बढ्दो तनाव कम गर्ने दिशामा एक महत्त्वपूर्ण कदम चाल्दै हर्मोज जलसन्धि (Strait of Hormuz) मा लगाइएको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउने घोषणा गरेका छन्। पाकिस्तानको सफल मध्यस्थतापछि दुई देशबीच भएको अनौपचारिक संवादले युद्धको छायाँमा रहेको मध्यपूर्वमा केही राहतको संकेत दिएको छ।

१२ अर्ब डलरको कोष र विवादित सर्तहरू
इरानका मुख्य वार्ताकार मोहम्मद बागेर घालिबाफका अनुसार अमेरिकाले रोक्का राखेको इरानी कोषमध्ये १२ अर्ब अमेरिकी डलर फुकुवा गर्ने सहमति भएको छ। इरानले कुल २४ अर्ब डलर फिर्ताको अपेक्षा गरेको भए पनि तत्कालका लागि आधा रकम फुकुवा गर्न वासिङ्टन तयार भएको हो।

यद्यपि, यो कोषको प्रयोगलाई लिएर दुवै पक्षबीच विरोधाभासपूर्ण दाबीहरू सार्वजनिक भएका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्प र उपराष्ट्रपति जेडी भेन्सले फुकुवा गरिएको रकम “विशेष गरी अमेरिकी कृषि उत्पादनहरू खरिद गर्न मात्र” प्रयोग गरिनुपर्ने सर्त राखेका छन्। अर्कोतर्फ, इरानले यस सर्तलाई अस्वीकार गर्दै आफ्नो सम्पत्ति कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने निर्णय गर्ने अधिकार तेहरानकै हुनुपर्ने अडान राखेको छ।

आणविक निरीक्षणमा अन्योल
राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानले अन्तर्राष्ट्रिय आणविक निरीक्षणका लागि पुनः अनुमति दिन सहमति जनाएको दाबी गरेका छन्। तर, इरानी अधिकारीहरूले ट्रम्पको यो दाबीलाई खण्डन गर्दै आणविक कार्यक्रममा कुनै नयाँ सम्झौता नभएको बताएका छन्। यसले वार्तामा अझै पनि गम्भीर प्राविधिक र राजनीतिक खाडल रहेको देखाउँछ।

पाकिस्तानको महत्वपूर्ण मध्यस्थता
यो कूटनीतिक सफलताको पछाडि पाकिस्तानले ‘ब्रिज’ (पुल) को रूपमा काम गरेको बताइएको छ। पाकिस्तानका सेना प्रमुखले पटक-पटक तेहरानको भ्रमण गरी दुवै देशका सन्देशहरू आदानप्रदान गरेका थिए। पाकिस्तानको यस प्रयासलाई चीन, साउदी अरब, कतार, टर्की र इजिप्ट जस्ता देशहरूले समर्थन गरेका छन्।

ट्रम्प र भेन्स दुवैले मध्यस्थताका लागि पाकिस्तानको प्रशंसा गरेका छन्। इस्लामावादले वासिङ्टन र तेहरानबीचको गतिरोध अन्त्य गर्न र समझदारीको मस्यौदा (MoU) तयार पार्न अथक प्रयास गरेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

लेबनानमा इजरायली आक्रमण: युद्धविरामको उल्लंघन
एकातिर कूटनीतिक प्रयास जारी रहँदा अर्कोतिर लेबनानमा हिंसा भड्किएको छ। लेबनानको नाबातिए अल-फौका सहरमा इजरायली सेनाले गोली चलाउँदा दुई जनाको मृत्यु भएको छ भने अन्य कैयौं घाइते भएका छन्। हिजबुल्लाहले यस घटनालाई नागरिकहरूविरुद्धको “स्पष्ट युद्धविराम उल्लंघन” भन्दै कडा निन्दा गरेको छ।

हर्मोज जलसन्धिबाट नाकाबन्दी हट्नुलाई विश्व बजार र तेल आपूर्तिका लागि सुखद मानिए पनि कोषको प्रयोग र आणविक निरीक्षणको विषय अझै पेचिलो बनेको छ। पाकिस्तानले दुई शक्ति राष्ट्रबीच मध्यस्थता गरेर आफ्नो कूटनीतिक उचाइ बढाए पनि इरान र अमेरिकाबीचको पूर्ण विश्वासको वातावरण अझै टाढा देखिन्छ।