विश्व आदिवासी दिवस: अधिकार र पहिचानको रक्षाका लागि ऐक्यबद्धतामा जोड

काठमाडौँ,  साउन २४ ।  विश्वभरका आदिवासी जनजातिको अधिकार, विशिष्ट पहिचान, संस्कृति र जीवनपद्धतिको संरक्षण गर्ने उद्देश्यका साथ आज ३०औँ ‘विश्व आदिवासी दिवस’ विभिन्न कार्यक्रमसहित मनाइँदैछ । आदिवासी समुदायले भोग्नुपरेका चुनौतीहरूप्रति विश्वव्यापी चेतना अभिवृद्धि गर्न र उनीहरूको मौलिक हक अधिकार सुनिश्चित गर्न यो दिवस विशेष महत्वपूर्ण मानिन्छ ।

पृष्ठभूमि र इतिहास
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले २३ डिसेम्बर १९९४ मा हरेक वर्षको अगस्ट ९ लाई विश्व आदिवासी दिवसका रूपमा मनाउने ऐतिहासिक निर्णय गरेको थियो । सन् १९८२ अगस्ट ९ मा जेनेभामा आदिवासी जनसङ्ख्यासम्बन्धी कार्यसमूहको पहिलो बैठक बसेको दिनलाई आधार मानी यो दिवस तय गरिएको हो ।

आदिवासीहरूको वर्तमान अवस्था
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको तथ्याङ्कअनुसार विश्वका ९० भन्दा बढी देशमा करिब ४७ करोड ६० लाख आदिवासी जनजातिको बसोबास छ । उनीहरूले विश्वको कुल जनसङ्ख्याको ६ प्रतिशतभन्दा कम हिस्सा ओगटे पनि विश्वका अति गरिब जनसङ्ख्यामध्ये १५ प्रतिशत आदिवासी समुदायकै रहेका छन् । भाषिक र सांस्कृतिक रूपमा अत्यन्तै समृद्ध यो समुदायले विश्वमा बोलिने करिब ७ हजार भाषाहरूमध्ये ठूलो हिस्साको प्रतिनिधित्व गर्छन् भने करिब ५ हजार फरक संस्कृतिहरूको संरक्षण गर्दै आएका छन् ।

पहिचान र सङ्घर्ष
आदिवासी जनजातिहरूले प्रकृतिसँगको गहिरो सम्बन्ध, परम्परागत ज्ञान र विशिष्ट जीवनशैलीलाई पुस्तौँदेखि जोगाउँदै आएका छन् । तर, इतिहासको विभिन्न कालखण्डमा उनीहरूको अधिकारको उल्लङ्घन भएको र आज पनि पुख्र्यौली भूमि, क्षेत्र तथा प्राकृतिक स्रोतसाधनमाथिको अधिकारका लागि उनीहरू सङ्घर्षरत छन् । संयुक्त राष्ट्रसङ्घका अनुसार यो समुदाय अझै पनि विश्वकै सबैभन्दा बढी जोखिममा रहेको र पछाडि पारिएको समूहमा पर्दछ ।

निष्कर्ष र प्रतिबद्धता
अन्तरराष्ट्रिय समुदायले आदिवासी जनजातिको अधिकार संरक्षण र उनीहरूको विशिष्ट संस्कृतिलाई निरन्तरता दिन विशेष कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकतालाई स्वीकार गरेको छ । यस दिवसले उनीहरूको निर्णय प्रक्रियामा अर्थपूर्ण सहभागिता, भाषा र परम्परागत ज्ञानको जगेर्नाका साथै प्राकृतिक स्रोतमाथिको पहुँच सुनिश्चित गर्न जोड दिएको छ ।

यो दिवसले विश्वभरका आदिवासी जनजातिको योगदानको कदर गर्दै उनीहरूको अधिकार र सम्मानका लागि सरकार, नागरिक समाज र अन्तरराष्ट्रिय निकायहरूलाई थप जिम्मेवार र प्रतिबद्ध बन्न आह्वान गरेको छ ।