काठमाडौं । अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्रेटिक पार्टीको विजयपछि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र डेटा सेन्टर विस्तारमा सरकारी नियमन बढ्न सक्ने आशंकाले विश्वभरका प्रविधि कम्पनीका सेयरमा ठूलो गिरावट आएको छ। एआई पूर्वाधारमा भइरहेको अर्बौं डलरको लगानीले अपेक्षित प्रतिफल दिन नसक्ने चिन्ता पनि बढेपछि विश्वका प्रमुख सेयर बजार प्रभावित भएका हुन्।

बीबीसी र सीएनएनलगायत अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार अमेरिकी सेयर बजारमा एकै कारोबार दिनमा करिब २.५ खर्ब अमेरिकी डलर बराबरको बजार पुँजीकरण घटेको छ। विशेषगरी एआई, चिप निर्माण र डेटा सेन्टर पूर्वाधारसँग सम्बन्धित कम्पनीका सेयरमा व्यापक बिक्री दबाब देखिएको छ।

वाल स्ट्रिटमा सन् २०२५ यताकै ठूलो गिरावट

बिहीबार अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूको बाहुल्य रहेको नास्डाक कम्पोजिट सूचकाङ्क ५.५२ प्रतिशतले घटेर बन्द भएको छ। यो सन् २०२५ अप्रिलयताकै सबैभन्दा ठूलो एकदिने गिरावट हो।

त्यस्तै, एसएन्डपी ५०० सूचकाङ्क ४.४ प्रतिशत र डाउ जोन्स औद्योगिक औसत ३.४ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेका छन्।

नास्डाक आफ्नो पछिल्लो उच्च बिन्दुबाट १० प्रतिशतभन्दा बढी तल झरेपछि बजारमा ‘करेक्शन’ अर्थात् सुधारको अवस्था देखिएको विश्लेषण गरिएको छ। एप्पल, एनभिडिया र टेस्लालगायत ठूला प्रविधि कम्पनीको समूह ‘म्याग्निफिसेन्ट सेभेन’ ले मात्रै एकै दिनमा करिब एक खर्ब डलर बराबरको बजार मूल्य गुमाएका छन्।

एआई पूर्वाधारमा लगानीप्रति लगानीकर्ताको अविश्वास

प्रविधि कम्पनीहरूले एआई विकास, डेटा सेन्टर र आवश्यक पूर्वाधार निर्माणमा ठूलो रकम खर्च गरिरहेका छन्। तर, त्यसअनुसार आम्दानी र प्रतिफल सुनिश्चित हुन नसक्ने चिन्ताले लगानीकर्तालाई हतोत्साहित बनाएको छ।

अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्रेटिक पार्टीको जितसँगै डेटा सेन्टर विस्तारमा थप नियमन हुन सक्ने आशंकाले पनि बजारमा दबाब सिर्जना गरेको हो।

डेमोक्रेटिक नेताहरूले निर्वाचन अभियानका क्रममा नयाँ डेटा सेन्टर निर्माण र त्यसले स्थानीय समुदाय तथा वातावरणमा पार्ने प्रभावलाई नियन्त्रण गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए। टेक्ससमा निर्वाचित डेमोक्रेटिक राज्यपाल जिना हिनोजोसाले समेत नयाँ डेटा सेन्टर निर्माणमा रोक लगाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेकी थिइन्।

एसियाली बजारमा चिप कम्पनीका सेयरमा ठूलो गिरावट

अमेरिकी बजारमा आएको गिरावटको प्रभाव शुक्रबार एसियाली बजारमा पनि देखिएको छ। एआई प्रविधिका लागि आवश्यक चिप तथा अर्धचालक उत्पादन गर्ने कम्पनीका सेयरमा तीव्र गिरावट आएको छ।

जापानको निक्केई २२५ सूचकाङ्क ६.३ प्रतिशतले घटेको छ। जापानी चिप कम्पनी किओक्सियाको सेयर मूल्य ११.५ प्रतिशतभन्दा बढी र टोकियो इलेक्ट्रोनको ५.८ प्रतिशतले घटेको छ।

दक्षिण कोरियामा एसके हाइनिक्सको सेयर ८.८ प्रतिशतभन्दा बढी र सामसङको करिब ६ प्रतिशतले ओरालो लागेको छ। कोस्पी सूचकाङ्क कारोबार सुरु भएको केही समयमै करिब ९ प्रतिशतले घटेपछि थप गिरावट रोक्न २० मिनेटका लागि ‘सर्किट ब्रेकर’ लागू गरिएको थियो। त्यसपछि केही सुधार भए पनि सूचकाङ्क दिउँसोसम्म करिब ५ प्रतिशतले ऋणात्मक रहेको थियो।

त्यस्तै, ताइवानको ताइएक्स सूचकाङ्क पनि शुक्रबार ४.५ प्रतिशतले घटेको छ। यससँगै ताइवानी बजारले सन् २००१ यताकै सबैभन्दा ठूलो साप्ताहिक गिरावट बेहोरेको छ।

एनभिडियासहित अमेरिकी चिप कम्पनी प्रभावित

युरोपेली बजारमा पनि प्रविधि कम्पनीका सेयरमा गिरावट आएको छ। जर्मनीको चिप निर्माता कम्पनी इन्फिनियनको सेयर ८.५ प्रतिशतभन्दा बढी र नेदरल्यान्ड्सको एएसएमएलको सेयर ६.५ प्रतिशतले घटेको छ।

अमेरिकामा एआई चिप उत्पादनको अग्रणी कम्पनी एनभिडियाको सेयर मूल्य ९ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ। यसबाट कम्पनीको बजार पुँजीकरणमा चार खर्ब डलरभन्दा बढीको क्षति पुगेको बताइएको छ।

त्यस्तै, एएमडी र माइक्रोनको सेयर मूल्य १७ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ भने इन्टेल १०.३ प्रतिशत र स्यानडिस्क २२ प्रतिशतभन्दा बढीले ओरालो लागेको छ।

अर्धचालक क्षेत्रका ३० ठूला कम्पनीलाई समेट्ने फिलाडेल्फिया सेमिकन्डक्टर सूचकाङ्क पनि १२ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ।

ट्रम्पले डेमोक्रेटलाई दोष लगाए, स्यान्डर्सले डेटा सेन्टरमा रोक मागे

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सेयर बजारमा आएको गिरावटका लागि डेमोक्रेटिक पार्टीलाई जिम्मेवार ठहर्‍याएका छन्। निर्वाचन परिणामपछि बजारमा देखिएको गिरावटलाई उनले इतिहासकै खराब अवस्थामध्ये एक भन्दै आलोचना गरेका छन्।

तर, डेमोक्रेटिक सिनेटर बर्नी स्यान्डर्सले भने ठूला प्रविधि कम्पनीहरूको गतिविधिले वातावरण, रोजगारी र सामाजिक संरचनामा नकारात्मक प्रभाव पारिरहेको भन्दै डेटा सेन्टर निर्माणमा राष्ट्रिय स्तरमै रोक लगाउनुपर्ने धारणा राखेका छन्।

डेमोक्रेटिक पार्टीको निर्वाचन सफलताले एआई र डेटा सेन्टर क्षेत्रमा थप नियमनको सम्भावना बढाएको भए पनि त्यसलाई कानुनी रूप दिन राष्ट्रपति ट्रम्पको स्वीकृति आवश्यक पर्नेछ।

प्रविधि कम्पनीलाई स्थानीय समुदायको विश्वास जित्न चुनौती

डेटा सेन्टर निर्माणविरुद्ध स्थानीय स्तरमा बढ्दै गएको विरोधले प्रविधि उद्योगलाई नयाँ चुनौती थपेको छ।

ओपनएआईका अध्यक्ष तथा सहसंस्थापक ग्रेग ब्रकम्यानले डेटा सेन्टर विस्तारविरुद्ध जनस्तरमा देखिएको दबाबलाई उद्योगका लागि अप्रत्याशित चुनौतीका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनका अनुसार टेक्सस र जर्जियालगायतका राज्यमा पूर्वाधार निर्माण गर्दा स्थानीय समुदायसँग सुरुदेखि नै संवाद, विश्वास र सहमति कायम गर्न आवश्यक छ।

त्यस्तै, मेटाकी अध्यक्ष दिना पावेल म्याककर्मिकले पनि एआई प्रविधि समाजका लागि उपयोगी र लाभदायक हुने विषयमा उद्योगले जनविश्वास जित्न थप प्रयास गर्नुपर्ने बताएकी छन्।

मस्कका कम्पनीले पनि गुमाए ठूलो बजार मूल्य

एआई र प्रविधि क्षेत्रको गिरावटबाट अर्बपति एलन मस्कका कम्पनीसमेत प्रभावित भएका छन्।

टेस्लाको सेयर मूल्य करिब ११ प्रतिशत र स्पेसएक्सको करिब ८ प्रतिशतले घटेको बताइएको छ। यसबाट दुवै कम्पनीको संयुक्त बजार मूल्यमा तीन खर्ब डलरभन्दा बढीको क्षति पुगेको छ।

गत अमेरिकी निर्वाचन चक्रमा मस्कले रिपब्लिकन उम्मेदवारहरूलाई समर्थन गर्न करिब ४५ करोड डलर खर्च गरेका थिए। तर, उनले समर्थन गरेको राजनीतिक धारको प्रभाव रहेको टेक्ससमा डेमोक्रेटिक उम्मेदवार विजयी भएपछि राजनीतिक र व्यावसायिक वृत्तमा समेत चर्चा बढेको छ।

एआई क्षेत्रमा लगानीको बुलबुला फुट्ने जोखिम

विश्लेषकहरूले पछिल्लो गिरावटलाई निर्वाचन परिणामको प्रभावमा मात्रै सीमित गरेर हेर्न नहुने बताएका छन्। एआई क्षेत्रमा भइरहेको अत्यधिक लगानी, त्यसबाट प्राप्त हुने प्रतिफलको अनिश्चितता र डेटा सेन्टर सञ्चालन गर्ने ‘नियोक्लाउड’ कम्पनीहरूको बढ्दो ऋणले पनि बजारमा जोखिम थपेको उनीहरूको विश्लेषण छ।

पछिल्लो घटनाक्रमले एआई पूर्वाधारमा भइरहेको विशाल लगानी कति दिगो छ, डेटा सेन्टर निर्माणको गति कस्तो रहन्छ र प्रविधि कम्पनीहरूको बजार मूल्याङ्कनमा कस्तो परिवर्तन आउँछ भन्ने प्रश्न उठाएको छ।

विशेषगरी एआई प्रविधिमा लगानीको प्रतिफल तत्काल प्राप्त नहुने र पूर्वाधार निर्माणमा थप राजनीतिक तथा सामाजिक अवरोध आउन सक्ने अवस्थाले आगामी दिनमा प्रविधि क्षेत्रको सेयर बजार थप अस्थिर हुन सक्ने आकलन गरिएको छ।

स्रोत : बीबीसी, सीएनएन तथा अन्तर्राष्ट्रिय समाचार एजेन्सीहरू।