वासिङ्टन, २५ कात्तिक । अमेरिकी प्रविधि कम्पनी एनभिडियाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) जेन्सेन हुआङसँग चीनका लागि जासुसी गरेको आरोप लागेकी एक महिलाको सम्बन्ध सार्वजनिक भएपछि अमेरिकामा चीनलाई अत्याधुनिक सेमिकन्डक्टर चिप निर्यात गर्ने विषयमा राजनीतिक बहस चर्किएको छ ।

चीनसँगको प्रविधि प्रतिस्पर्धालाई राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोडेर हेर्ने अमेरिकी सांसदहरूले उक्त घटनालाई चीनमा अमेरिकी प्रविधि पुग्नबाट रोक्न थप कडा निर्यात प्रतिबन्ध लगाउनुपर्ने आफ्नो मागको आधार बनाएका छन् ।

अमेरिकाको कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) प्रविधिको विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको एनभिडियाका सहसंस्थापक तथा प्रमुख हुआङ लामो समयदेखि चीनमा उच्च क्षमताका चिप निर्यातमा लगाइएका प्रतिबन्ध खुकुलो बनाउनुपर्ने पक्षमा वकालत गर्दै आएका थिए । उनले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनका अधिकारीहरूसँग पनि यस विषयमा निरन्तर पैरवी गर्दै आएका थिए ।

तर, पूर्वमेगास्पिड कार्यकारी एलिस हुआङसँग उनको व्यक्तिगत सम्बन्ध र ती महिलामाथि चिनियाँ गुप्तचर निकायका लागि काम गरेको आरोप लागेपछि उनको भूमिकामाथि समेत प्रश्न उठ्न थालेको छ ।

अमेरिकी सञ्चारमाध्यम द न्युयोर्क टाइम्स र फाइनान्सियल टाइम्स ले अमेरिकी गुप्तचर अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै एलिस हुआङ चीनको राज्य सुरक्षा मन्त्रालय (एमएसएस) बाट परिचालित भएको हुन सक्ने समाचार सार्वजनिक गरेका थिए । उनले जेन्सेन हुआङसँग निकट सम्बन्ध स्थापित गरेर एनभिडियाको प्रविधि तथा व्यावसायिक गतिविधिबारे सूचना संकलन गर्न खोजेको आशङ्का गरिएको छ ।

यद्यपि, ती आरोप स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भइसकेका छैनन् । एलिस हुआङले पनि यस विषयमा सार्वजनिक प्रतिक्रिया दिएकी छैनन् । चीनको विदेश मन्त्रालयले भने आरोपलाई आधारहीन र चीनको छवि बिगार्ने उद्देश्यले फैलाइएको भन्दै खण्डन गरेको छ ।

यसैबीच, एनभिडियाको सञ्चालक समितिले आइतबार स्वतन्त्र सञ्चालकहरूको समितिमार्फत अनुसन्धान सुरु गरेको घोषणा गरेको छ । समितिले बाह्य कानुनी परामर्शदाताको सहयोगमा उपलब्ध सबै सूचनाको अध्ययन गर्ने जनाएको छ ।

कम्पनीले अहिलेसम्म राष्ट्रिय सुरक्षा वा एनभिडियाको गोप्य व्यावसायिक सूचनामा कुनै सम्झौता भएको विश्वास गर्ने आधार नरहेको स्पष्ट पारेको छ । साथै, सञ्चालक समितिले हुआङको नेतृत्वप्रति विश्वास कायम रहेको जनाएको छ ।

हुआङले पनि कम्पनीको आन्तरिक अनुसन्धानमा पूर्ण सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । उनले कम्पनीका कर्मचारीलाई पठाएको सन्देशमा आफूले श्रीमतीप्रति बेइमानी गरेको स्वीकार गर्दै त्यसबाट श्रीमती र सन्तानलाई चोट पुगेकोमा क्षमायाचना गरेका थिए ।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले समेत यस विषयमा संघीय अनुसन्धान ब्युरो (एफबीआई) ले अनुसन्धान गरिरहेको बताएका छन् । सोमबार ह्वाइट हाउसमा सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले हुआङले ती महिला जासुस भएको आफूलाई थाहा नभएको बताएको र आफूले उनको भनाइमा विश्वास गरेको उल्लेख गरेका थिए । अलजजिरा र रोयटर्स का अनुसार ट्रम्पले यस विषयमा हुआङसँग कुराकानीसमेत गरेका छन् ।

चीनमा चिप निर्यात नियन्त्रण गर्न सांसदहरूको दबाब

घटनापछि अमेरिकी संसद्मा चीनलाई अत्याधुनिक एआई चिप निर्यात गर्ने विषयमा थप कडाइ गर्नुपर्ने आवाज बलियो बनेको छ ।

डेमोक्रेटिक सिनेटर एलिजाबेथ वारेन र रिपब्लिकन सिनेटर जिम बैंक्सले सोमबार अमेरिकी संसद्लाई एआई ओभरसाइट ऐन पारित गर्न आग्रह गरेका छन् । प्रस्तावित कानुनले चीनलगायत अमेरिकाका रणनीतिक प्रतिस्पर्धी मुलुकमा अत्याधुनिक चिप निर्यात गर्ने विषयमा सांसदहरूलाई निगरानी तथा आवश्यक परे निर्यात रोक्ने अधिकार प्रदान गर्ने लक्ष्य राखेको छ ।

उनीहरूले अमेरिकी वाणिज्य मन्त्रालयलाई निर्यात नियन्त्रणसम्बन्धी कानुनी कमजोरी तत्काल हटाउन र अत्याधुनिक एआई चिप चीनको सैन्य क्षेत्रमा प्रयोग हुन नदिन आवश्यक कदम चाल्न पनि आग्रह गरेका छन् ।

त्यस्तै, डेमोक्रेटिक तल्लो सदनका सदस्य बिल फोस्टरले चिप सेक्युरिटी ऐन पारित गर्नुपर्ने माग गरेका छन् । रिपब्लिकन सांसद बिल हुइजेन्गासँगको सहकार्यमा अघि बढाइएको उक्त विधेयकले विदेश पठाइएका चिपहरूको स्थान पहिचान तथा निगरानी गर्ने व्यवस्था गरेर चीनजस्ता मुलुकमा अवैध रूपमा चिप तस्करी हुनबाट रोक्ने लक्ष्य राखेको छ ।

प्रविधि उद्योगका विश्लेषक तथा टेक बज चाइनाका संस्थापक रुई माका अनुसार हुआङमाथिको अनुसन्धानले चीनमा चिप निर्यात खुकुलो बनाउनुपर्ने पक्षधरहरूको राजनीतिक प्रभाव कमजोर पार्न सक्छ ।

उनले अमेरिकी राजनीतिमा चिप निर्यातको विषय पहिलेदेखि नै विवादास्पद रहेको उल्लेख गर्दै अनुसन्धानको अन्तिम निष्कर्ष जस्तोसुकै आए पनि हुआङको प्रभाव घटेमा चीनलाई चिप निर्यातमा कडाइ गर्नुपर्ने पक्षले थप बल पाउने बताएकी छन् ।

ट्रम्पको नीतिमा पनि दबाब बढ्ने सम्भावना

राष्ट्रपति ट्रम्पले ह्वाइट हाउस फर्किएपछि चीनसँगको व्यापारिक सम्बन्ध सुधार गर्ने क्रममा अमेरिकी चिप उत्पादकहरूलाई चिनियाँ बजारमा व्यापार गर्न सहज बनाउने विभिन्न कदम चालेका छन् । यद्यपि, उनले अत्याधुनिक प्रविधि चीनमा पुग्न नदिन केही निर्यात प्रतिबन्ध भने कायम राखेका छन् ।

एनभिडिया विश्वको अग्रणी ग्राफिक्स प्रोसेसिङ युनिट (जीपीयू) उत्पादक कम्पनी हो । एआई प्रणाली सञ्चालन तथा विकासका लागि आवश्यक जीपीयू बजारमा कम्पनीको ठूलो हिस्सा छ ।

ट्रम्प प्रशासनले एनभिडियाका केही उच्च क्षमताका चिप चीनमा बिक्री गर्न अनुमति दिए पनि कम्पनीको सबैभन्दा शक्तिशाली ब्ल्याकवेल सिरिजका चिप निर्यात गर्न भने अनुमति दिएको छैन ।

यसअघि चीनमा चिप निर्यात नियन्त्रणसम्बन्धी अमेरिकी नीतिमा परिवर्तन गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका हुआङले चीनसँग प्रविधिको क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गर्न अमेरिकी कम्पनीहरूलाई त्यहाँको बजारबाट पूर्ण रूपमा अलग राख्नु उचित नहुने तर्क गर्दै आएका थिए ।

उनको भनाइमा चीनसँग एआई विकासका लागि आवश्यक कम्प्युटिङ क्षमता र दक्षता रहेकाले अमेरिकी प्रविधिको बजार विस्तारले अमेरिकी कम्पनीहरूको विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता कायम राख्न सहयोग पुर्‍याउँछ ।

तर, चीनले अमेरिकी प्रविधि सैन्य तथा रणनीतिक प्रयोजनमा प्रयोग गर्न सक्ने भन्दै अमेरिकी सुरक्षा अधिकारीहरूले लामो समयदेखि चिप निर्यात नियन्त्रणलाई महत्त्व दिँदै आएका छन् ।

प्रतिबन्ध छल्दै चीन पुगिरहेका छन् अमेरिकी चिप

अमेरिकाले निर्यात प्रतिबन्ध लगाए पनि विभिन्न माध्यमबाट अत्याधुनिक चिप चीन पुगिरहेको विषयले अर्को चुनौती सिर्जना गरेको छ ।

विश्लेषकहरूका अनुसार दक्षिणपूर्वी एसियाका विभिन्न मुलुकमार्फत प्रतिबन्धित चिप चीन पुर्‍याउने गतिविधि भइरहेको छ । सिंगापुर, मलेसिया र थाइल्यान्डजस्ता देशमा रहेका एनभिडियाका चिप प्रयोग गर्ने डाटा सेन्टरमार्फत चीनका कम्पनीहरूले टाढैबाट कम्प्युटिङ क्षमता उपयोग गर्ने गरेको पनि पाइएको छ ।

एआई अनुसन्धान संस्था इपोक एआईको अनुमानअनुसार सन् २०२५ को अन्त्यसम्ममा एनभिडियाका एच१०० चिप बराबरको करिब १६ लाख युनिट कम्प्युटिङ क्षमताका चिप अमेरिकी निर्यात प्रतिबन्ध उल्लङ्घन गर्दै चीन पुगेका थिए ।

वासिङ्टनस्थित इन्स्टिच्युट फर एआई पोलिसी एन्ड स्ट्राटेजीका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता एरिच ग्रुनेवाल्डले हुआङसँग सम्बन्धित पछिल्लो घटनाले निर्यात नियन्त्रणका कानुनी कमजोरी हटाउन अमेरिकी संसद्मा भइरहेको प्रयासलाई थप गति दिन सक्ने बताएका छन् ।

अर्कोतर्फ, चीन मामिलाका राजनीतिक जोखिम विश्लेषक गाब्रियल वाइल्डाउले भने हुआङमाथि लागेको आरोपलाई सावधानीपूर्वक हेर्नुपर्ने बताएका छन् । उनका अनुसार गुप्तचर अधिकारीहरूको नाम सार्वजनिक नगरी बाहिर ल्याइएका सूचनाका आधारमा मात्र निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन ।

उनले अमेरिकी संसद् तथा प्रशासनभित्र चीनप्रति कडा नीति अपनाउनुपर्ने पक्षको दबाब बढ्न सक्ने र त्यसले अमेरिका–चीनबीचको व्यापारिक समझदारीमा समेत असर पार्न सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।

उनका अनुसार अमेरिकाले चीनका कम्पनीहरूले अन्य मुलुकका डाटा सेन्टरमार्फत अमेरिकी चिपको कम्प्युटिङ क्षमता उपयोग गर्न पाउने बाटो बन्द गरेमा बेइजिङले त्यसलाई दुई देशबीचको व्यापारिक सहमतिको उल्लङ्घनका रूपमा लिन सक्छ ।

अमेरिका–चीन प्रविधि प्रतिस्पर्धामा नयाँ चुनौती

लन्डनस्थित अन्तर्राष्ट्रिय रणनीतिक अध्ययन संस्थान (आईआईएसएस) का एसोसिएट फेलो क्रिस क्लागका अनुसार हुआङसँग जोडिएको पछिल्लो घटनाले अमेरिका र चीनबीच प्रविधि हस्तान्तरणलाई सहज बनाउनुपर्ने पक्षको तर्कलाई कमजोर बनाएको छ ।

तर, यस घटनाले दुई देशबीच सम्झौता तथा सहकार्यका सम्भावना समाप्त पार्न नहुने उनको भनाइ छ ।

यसैबीच, हुआङ र एनभिडियाविरुद्ध लगानीकर्ताहरूले कम्पनीको सेयर मूल्य तथा व्यावसायिक प्रतिष्ठामा असर पार्ने महत्त्वपूर्ण सूचनाहरू लुकाएको आरोपमा अमेरिकाको क्यालिफोर्नियास्थित अदालतमा सामूहिक मुद्दासमेत दायर गरेका छन् ।

रोयटर्स का अनुसार सोमबार एनभिडियाको सेयर मूल्य ४.३ प्रतिशतले घटेको थियो । यसबाट कम्पनीको बजार पुँजीकरणमा करिब १९० अर्ब अमेरिकी डलरको कमी आएको थियो ।

यसरी एउटा व्यक्तिगत सम्बन्धसँग जोडिएको जासुसीको आरोपले विश्वकै प्रमुख प्रविधि कम्पनीमध्ये एक एनभिडियाको नेतृत्व, अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा र चीनसँगको प्रविधि व्यापार नीतिमाथि एकैपटक प्रश्न उठाएको छ ।

आगामी दिनमा यस घटनाको अनुसन्धानले कस्तो निष्कर्ष निकाल्छ र त्यसले अमेरिका–चीनबीचको एआई तथा सेमिकन्डक्टर प्रतिस्पर्धामा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषय अन्तर्राष्ट्रिय चासोको केन्द्र बनेको छ ।