म्यान्मारको सैनिक जुन्टाद्वारा आङ सान सू चीलाई जेलबाट नजरबन्दमा सारिएको घोषणा; छोरा किम एरिसद्वारा फोटोको आधिकारिकतामा प्रश्न

नेयपिडो/याङ्गुन (एजेन्सीहरू),  वैशाख १८ । | म्यान्मारको सैनिक सरकार (जुन्टा) ले थुनामा रहेकी प्रजातन्त्रवादी नेत्री एवं नोबेल पुरस्कार विजेता आङ सान सू चीलाई जेलबाट सारेर घरमै नजरबन्दमा राखिएको दाबी गरेको छ। जुन्टाले ८० वर्षीया सू चीको सजायलाई कटौती गर्दै १८ वर्षमा झारिएको समेत घोषणा गरेको छ।

सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले नेत्री सू ची दुई जना सैनिक अधिकारीहरूसँग बसिरहेको एउटा तस्बिर सार्वजनिक गर्दै उनी अहिले सुरक्षित रहेको र तोकिएको निवासमा सजाय काटिरहेको बताएका छन्। म्यान्मारका सैन्य शासक मिन आङ ह्लाइङले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै ‘मानवीय आधारमा’ उनको सजाय घटाइएको र स्थान परिवर्तन गरिएको उल्लेख गरेका छन्।

छोराको आशंका र तस्बिरको विवाद
नेत्री सू चीका छोरा किम एरिसले भने सैनिक सरकारको यस दाबीप्रति कडा संशय व्यक्त गरेका छन्। बिबिसी (BBC) सँग कुरा गर्दै एरिसले जुन्टाले सार्वजनिक गरेको तस्बिर कम्तीमा दुई वर्ष पुरानो (सन् २०२२ तिरको) भएको र यसको अहिले कुनै औचित्य नरहेको बताएका छन्।

“मैले आफ्नी आमा जीवित हुनुहुन्छ वा छैन भन्ने कुनै ठोस प्रमाण पाएको छैन,” एरिसले भने, “सैन्य सरकारले जारी गरेको प्रेस विज्ञप्तिलाई विश्वास गर्न सकिन्न। जबसम्म म आफैँ उनीसँग कुरा गर्न पाउँदिनँ वा कुनै स्वतन्त्र निकायले उनको अवस्था पुष्टि गर्दैन, तबसम्म यो समाचारमा सत्यता छ भनेर मान्न सकिँदैन।”

रोयटर्स (Reuters) का अनुसार सू चीको कानुनी टोलीले पनि उनलाई नजरबन्दमा सारिएको बारे कुनै प्रत्यक्ष जानकारी प्राप्त नभएको जनाएको छ। उनका वकिलहरूले विगत तीन वर्षदेखि र परिवारले दुई वर्षदेखि उनीसँग भेट वा संवाद गर्न पाएका छैनन्।

राजनीतिक दाउपेचको विश्लेषण
सन् २०२१ को फेब्रुअरीमा निर्वाचित सरकारलाई अपदस्थ गर्दै सत्ता कब्जा गरेपछि सेनाले सू चीलाई विभिन्न आधारहीन आरोपहरूमा ३३ वर्षको जेल सजाय सुनाएको थियो। एएफपी (AFP) का अनुसार, पछिल्लो समय म्यान्मारभित्र सशस्त्र विद्रोही समूहहरूबाट सेनाले कडा चुनौती खेपिरहेको र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा एक्लिँदै गएको अवस्थामा यो कदम चालिएको हो।

विज्ञहरूका अनुसार सैन्य नेता मिन आङ ह्लाइङले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको दबाब कम गर्न र आफ्नो शासनलाई वैधानिकता दिने प्रयास स्वरूप सू चीलाई ‘सफ्ट टारगेट’ बनाएका हुन्। यसै वर्षको सुरुमा सेनाले एक चुनाव गराए पनि त्यसलाई विश्वभरका लोकतान्त्रिक मुलुकहरूले ‘देखावटी’ भन्दै अस्वीकार गरेका थिए।

सू चीको उतारचढावपूर्ण यात्रा
सन् १९९१ मा नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएकी सू चीले म्यान्मारमा लोकतन्त्र बहालीका लागि १५ वर्षभन्दा बढी समय नजरबन्दमा बिताएकी थिइन्। सन् २०१५ मा उनको दलले ऐतिहासिक विजय हासिल गरेपछि उनी देशको वास्तविक नेता (स्टेट काउन्सिलर) बनेकी थिइन्।

तर, सन् २०१७ मा म्यान्मारको राखाइन प्रान्तमा मुस्लिम रोहिन्जिया समुदायमाथि सेनाले गरेको दमन र नरसंहारको अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा बचाउ गरेपछि उनको वैश्विक छविमा ठूलो धक्का लागेको थियो। यद्यपि, म्यान्मारभित्र भने उनी अझै पनि लोकतन्त्रको प्रतीकका रूपमा उत्तिकै लोकप्रिय छिन्।

हालको सजाय कटौती र नजरबन्दको घोषणालाई धेरैले सेनाको ‘प्रोपागान्डा’ को रूपमा हेरेका छन्। अल जजिरा (Al Jazeera) का अनुसार, सू चीको रिहाइ वा उनको स्वास्थ्य अवस्थाबारे स्वतन्त्र पुष्टि नभएसम्म म्यान्मारको संकट समाधान हुने संकेत देखिँदैन।