मस्कट । रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै हुने समुद्री आवागमन तथा क्षेत्रीय सुरक्षाबारे इरान र खाडी राष्ट्रहरूबीच ओमानमा हुने भनिएको बैठक अन्तिम समयमा स्थगित भएको छ।

ओमानका विदेशमन्त्री बद्र अल-बुसैदीले बैठकलाई ‘सहमतिको हितमा’ स्थगित गरिएको बताएका छन्। उनका अनुसार क्षेत्रीय संवादलाई निरन्तरता दिँदै स्थायित्व र दीर्घकालीन सहकार्यका लागि अनुकूल वातावरण निर्माण गर्न थप समय आवश्यक देखिएको छ। नयाँ मिति भने घोषणा गरिएको छैन।

यसअघि सोमबार ओमानको सलालाहमा इरान र खाडी सहयोग परिषद् (GCC) का राष्ट्रहरूबीच बैठक हुने तयारी थियो। बैठकमा होर्मुज जलडमरूमध्यमा जहाज आवागमन व्यवस्थापन तथा सम्भावित क्षेत्रीय समझदारीबारे छलफल हुने अपेक्षा गरिएको थियो।

इरान भन्छ– केही क्षेत्रीय राष्ट्रको आग्रहमा बैठक स्थगित

ओमानले बैठक स्थगित गरेको घोषणा गरेपछि इरानी पक्षले पनि यसको पुष्टि गरेको छ। इरानी अधिकारीहरूका अनुसार केही क्षेत्रीय राष्ट्रको आग्रहपछि तेहरान र मस्कटबीच संयुक्त निर्णय गरेर बैठक स्थगित गरिएको हो।

बैठक स्थगित हुनुअघि नै क्षेत्रीय देशहरूबीच सहभागिताबारे मतभेद देखिएको थियो। Reuters का अनुसार बहराइनले इरानसँग हुने बैठकमा सहभागी नहुने संकेत दिएको थियो। यसले प्रस्तावित वार्तामा सबै खाडी राष्ट्रलाई एउटै धारणा बनाउन कठिनाइ रहेको देखाएको थियो।

होर्मुज खोल्ने विषयमा जटिल वार्ता

होर्मुज जलडमरूमध्यमा सुरक्षित समुद्री आवागमन पुनःस्थापित गर्ने विषयमा इरान र ओमानले पछिल्ला महिनाहरूमा छलफल गर्दै आएका छन्।

Reuters का अनुसार इरान र ओमानबीच भएको भनिएको समझदारीले जलडमरूमध्य तत्कालै पूर्ण रूपमा खोल्ने व्यवस्था नगरेको इरानी स्रोतले जनाएको थियो। बरु, भविष्यमा आवागमन पुनः सञ्चालन गर्न सकिने आधार तयार गर्ने विषयमा समझदारी भएको बताइएको छ।

इरानले जलडमरूमध्यबाट आवागमन गर्ने जहाजसँग शुल्क उठाउने अधिकारसमेत खोजिरहेको छ। तर ओमानले यस्तो प्रस्ताव अस्वीकार गरेको Reuters ले जनाएको छ।

इरानले होर्मुज पुनःखोल्ने विषयलाई अमेरिकासँगका आफ्ना मागसँग पनि जोड्दै आएको छ। त्यसैले खाडी राष्ट्रहरूबीचको वार्तामात्रैबाट जलडमरूमध्यको समस्या तत्काल समाधान हुने अवस्था नरहेको देखिन्छ।

बैठक स्थगित हुँदा क्षेत्रीय तनाव थपिएको संकेत

बैठक स्थगित हुनुको केही घण्टाअघि नै होर्मुज क्षेत्रमा एउटा इरानी व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण भएको थियो। AP का अनुसार इरानी राज्य सञ्चारमाध्यमले क्यूशम टापुनजिक जहाजमा भएको आक्रमणमा एक जनाको मृत्यु र चार जना घाइते भएको जनाएको थियो। आक्रमणको जिम्मेवारी भने तत्काल स्पष्ट भएको थिएन।

यस्तो अवस्थामा वार्ता स्थगित हुनुलाई क्षेत्रीय तनाव कम गर्ने कूटनीतिक प्रयासमा आएको अवरोधका रूपमा हेरिएको छ।

Reuters का अनुसार वार्ता स्थगितसँगै होर्मुजमा सुरक्षित समुद्री आवागमन पुनःस्थापित गर्ने प्रयास तत्काल अघि बढ्ने सम्भावना कमजोर भएको छ। जलडमरूमध्यमा जारी अस्थिरताले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमाथि समेत दबाब बढाएको छ।

विश्वको तेल आपूर्तिका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मार्ग

होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण ऊर्जा मार्गमध्ये एक हो। युद्धअघि विश्वको करिब पाँचौँ हिस्सा तेल आपूर्ति यही मार्ग हुँदै जाने गरेको Reuters ले जनाएको छ। खाडी क्षेत्रबाट हुने तेल तथा प्राकृतिक ग्यासको अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्तिका लागि पनि यो जलमार्ग अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।

त्यसैले होर्मुजमा लामो समयसम्म जहाज आवागमन अवरुद्ध भएमा विश्वव्यापी तेल मूल्य, ऊर्जा सुरक्षा, मुद्रास्फीति र आपूर्ति शृंखलामा थप दबाब पर्न सक्ने चिन्ता बढेको छ। पछिल्लो समय होर्मुजसम्बन्धी जोखिम बढेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्यसमेत तीव्र रूपमा बढेको Reuters ले जनाएको छ।

कूटनीतिक प्रयासमा नयाँ चुनौती

ओमानले इरान र खाडी राष्ट्रहरूबीच संवादको वातावरण बनाउन मध्यस्थको भूमिका खेल्दै आएको छ। तर होर्मुजको सुरक्षा, जहाज आवागमन, शुल्क उठाउने अधिकार तथा अमेरिका–इरानबीचको विवाद एकअर्कासँग जोडिएकाले समाधान जटिल बनेको छ।

अहिलेका लागि बैठक स्थगित भए पनि ओमानले क्षेत्रीय संवाद र सहकार्यको प्रयास जारी राख्ने संकेत दिएको छ। नयाँ वार्ता कहिले हुने भन्नेबारे भने अहिलेसम्म स्पष्ट मिति सार्वजनिक गरिएको छैन।