इरान युद्धका बीच विश्व तेल बजारमा ब्राजिलको उदय: चीन र भारतको मुख्य रोजाइ बन्दै
साओ पाउलो/नयाँ दिल्ली, १२ जेठ । मध्यपूर्वमा जारी अमेरिका–इरान युद्ध र हर्मुज जलसन्धिमा उत्पन्न अवरोधका कारण विश्व तेल बजारको समीकरण बदलिएको छ। यो भू–राजनीतिक संकटका बीच ब्राजिलियाली कच्चा तेल एसियाली शक्ति राष्ट्रहरूका लागि सबैभन्दा सुरक्षित र भरपर्दो विकल्पका रूपमा उदायको छ।
विशेष गरी चीन र भारतले मध्यपूर्वबाट हुने तेल आपूर्तिमा देखिएको जोखिम कम गर्न ब्राजिलबाट हुने आयातमा उल्लेख्य वृद्धि गरेका छन्। तथ्याङ्क अनुसार, हर्मुज जलसन्धिमा इरानको नियन्त्रण र अमेरिकाको जवाफी नाकाबन्दीका कारण खाडी मुलुकको तेल असुरक्षित भएपछि एसियाली रिफाइनरीहरू ब्राजिलतर्फ आकर्षित भएका हुन्।
आयातमा ठूलो उछाल
व्यापारिक बौद्धिक फर्म ‘केप्लर’ ले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्क अनुसार, सन् २०२५ मा एसियाली देशहरूले ब्राजिलबाट दैनिक १२ लाख ब्यारेल कच्चा तेल आयात गर्थे। तर, यस वर्षको जनवरीदेखि मे महिनाको बीचमा यो परिमाण बढेर १८ लाख ब्यारेल प्रतिदिन पुगेको छ।
चीनको हकमा यो वृद्धि झन् डरलाग्दो छ। सन् २०२५ मा चीनले ब्राजिलबाट दैनिक ७ लाख ४ हजार ब्यारेल तेल किन्ने गरेकोमा अहिले त्यो संख्या १३ लाख १६ हजार ब्यारेल पुगेको छ। आर्थिक रूपमा हेर्दा, ब्राजिलबाट चीनतर्फ हुने तेल निर्यातको मूल्य यस वर्षको पहिलो त्रैमासिकमा ९५ प्रतिशतले बढेर ७.२ अर्ब डलर पुगेको छ।
भारतले पनि ब्राजिलबाट हुने आयातलाई दोब्बरभन्दा बढीले बढाएको छ। सन् २०२५ मा दैनिक १ लाख ब्यारेल आयात गर्ने भारतले अहिले २ लाख ३८ हजार ब्यारेल तेल ब्राजिलबाट ल्याइरहेको छ। अप्रिल महिनामा ब्राजिल भारतको चौथो ठूलो तेल आपूर्तिकर्ता मुलुक बनेको छ।
ब्राजिललाई आर्थिक चिठ्ठा
तेलको बढ्दो माग र मूल्यवृद्धिका कारण ब्राजिलको अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पर्न थालेको छ। ब्राजिलको सरकारी तेल कम्पनी ‘पेट्रोब्रास’ ले आफ्नो निर्यातको ६० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा एसियातर्फ मोडिएको जनाएको छ। रोचक कुरा के छ भने, मार्च महिनामा अमेरिकातर्फ हुने निर्यात ६० हजार ब्यारेल रहेकामा अहिले त्यो शून्यमा झरेको छ।
ब्राजिलको अर्थ मन्त्रालयका अनुसार यदि ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर पुगेमा ब्राजिलको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन मा थप १ प्रतिशत योगदान पुग्नेछ।
किन ब्राजिलियन तेल नै रोजाइमा?
तेल विज्ञ सुमित रितोलियाका अनुसार ब्राजिलको ‘टुपी’ र ‘बुजियोस’ ग्रेडको तेल ‘मिडियम–स्वीट’ (कम सल्फर भएको) मानिन्छ, जुन डिजेल र जेट इन्धन बनाउन निकै उपयुक्त हुन्छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भेनेजुएलाको तेल प्रयोग गर्न सुझाव दिए पनि भेनेजुएलाको तेल निकै ‘भारी’ र प्रशोधन गर्न कठिन हुने भएकाले एसियाली रिफाइनरीहरूले ब्राजिलकै तेललाई प्राथमिकता दिएका हुन्। साथै, हर्मुज जलसन्धिको तनावबाट जोगिन ब्राजिलको समुद्री मार्ग राजनीतिक र भौतिक दुवै रूपमा सुरक्षित मानिएको छ।
चुनौती र भविष्य
ब्राजिल तेल बजारको एउटा ठूलो खेलाडी बने पनि यसका केही सीमाहरू छन्। ब्राजिलबाट एसियासम्म तेल पुग्न झन्डै ५० दिन लाग्छ, जुन खाडी मुलुकको तुलनामा निकै लामो समय हो। यसले ढुवानी खर्च बढाउँछ।
यसैगरी, रुसले पनि आफ्नो आर्कटिक मार्गमार्फत चीनलाई छिटो तेल आपूर्ति गर्न सक्ने भएकाले ब्राजिलले रुसी तेलसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने देखिन्छ। अमेरिकाले रुसी तेलमा लगाएको प्रतिबन्धमा केही लचकता अपनाएका कारण पनि ब्राजिलका लागि प्रतिस्पर्धा थप कडा हुन सक्छ।
विज्ञहरूका अनुसार ब्राजिलले मध्यपूर्वको तेललाई पूर्ण रूपमा विस्थापित गर्न नसके पनि, युद्ध र संकटको घडीमा यो विश्वको एक महत्वपूर्ण ‘वैकल्पिक ऊर्जा भण्डार’ का रूपमा स्थापित भएको छ। (स्रोत :केप्लरको तथ्याङ्क, अल जजीरा र आयलप्राइस डटकम )
