इरान–अमेरिका वार्तामा २४ अर्ब डलरको अवरोध: माग पूरा नभए युद्धको दायरा अझै फैलाउने तेहरानको चेतावनी
तेहरान (एजेन्सी), २३ जेठ । अमेरिका र इरानबीचको सम्भावित शान्ति वार्ता २४ अर्ब अमेरिकी डलर (करिब ३२ खर्ब नेपाली रुपैयाँ) को मुद्दामै अड्किएको छ। इरानका सर्वोच्च नेताका शीर्ष सल्लाहकारले ट्रम्प प्रशासनलाई इरानको रोक्का गरिएको रकम फुकुवा गर्न सर्त राख्दै, माग पूरा नभए अमेरिका “अध्यारो कोरिडोर” (भयावह युद्ध) मा प्रवेश गर्ने चेतावनी दिएका छन्।
इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह मोज्तवा खामेनीका सैन्य सल्लाहकार मोहसेन रेजाईले सिएनएनसँगको विशेष अन्तर्वार्तामा वार्ताको वर्तमान अवस्था ‘गतिरोध’मा रहेको बताएका छन्। उनले भने, “यो गतिरोध तोड्ने जिम्मेवारी अब अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको काँधमा छ। बल अहिले ट्रम्पको कोर्टमा छ।”
२४ अर्ब डलरको सर्त र ‘विश्वासको परीक्षा’
इरानले अन्तरिम सम्झौता हुनेबित्तिकै रोक्का गरिएको कोषबाट पहिलो चरणमा १२ अर्ब डलर र दोस्रो चरणमा थप १२ अर्ब डलर फुकुवा हुनुपर्ने माग राखेको छ। रेजाईले यसलाई “विश्वास निर्माणको उपाय” का रूपमा अर्थ्याएका छन्।
“यदि ट्रम्प इरानसँग सम्झौता गर्न चाहन्छन् भने, यो २४ अर्ब डलर अमेरिकाका लागि विश्वासको परीक्षा हो,” उनले भने, “यो पैसा इरानकै हो, अमेरिकाको होइन। यो रकम फिर्ता भएमा भविष्यका लागि नयाँ क्षितिज खुल्नेछ।”
तर, अमेरिकी अधिकारीहरूले भने अहिले नै ठुलो रकम फुकुवा गर्दा इरानमाथि रहेको रणनीतिक दबाब (Leverage) कमजोर हुने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले सन् २०१५ को परमाणु सम्झौताभन्दा अझ कडा सम्झौताको माग गरिरहेका छन् र ओबामा प्रशासनको पालामा जस्तो “नगदको प्यालेट” पठाउने कार्य दोहोऱ्याउन नचाहने बताउँदै आएका छन्।
क्षेत्रीय युद्धको दायरा बढ्ने धम्की
रेजाईले अमेरिकालाई चेतावनी दिँदै यदि युद्ध पुनः सुरु भएमा इरानले त्यसलाई पर्सियन खाडीबाट बाहिरसम्म लैजाने बताए। उनले सैन्य अभियानलाई स्ट्रेट अफ हर्मुजदेखि हिन्द महासागर, बाब अल-मन्दब जलसन्धि, लाल सागर र भूमध्य सागरसम्म विस्तार गर्ने चेतावनी दिए।
उनले थपे, “हामी अहिलेसम्म आक्रमण गर्दै आएका अमेरिकी सैन्य अखडाहरूमा थप ठुलो स्तरमा हमला गरी युद्धलाई नयाँ आयाम दिनेछौँ।” यद्यपि, उनले तत्कालै पूर्ण युद्धको सम्भावना भने न्यून रहेको उल्लेख गरे।
ट्रम्प र खामेनीबीचको भेटवार्ता अस्वीकार
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले हालै इरानी सर्वोच्च नेतासँग आफ्नो सम्बन्ध राम्रो रहेको र भेट गर्न इच्छुक रहेको बताए पनि इरानले त्यसलाई ठाडै अस्वीकार गरेको छ। रेजाईले भने, “अहिले हामी वार्ताको पहिलो चरणमै छौँ र ट्रम्पले नै वार्तालाई अवरुद्ध पारेका छन्। त्यसैले अहिले भेट हुने सम्भावना छैन।”
गत फेब्रुअरीमा इजरायलले गरेको आक्रमणमा परेर पिताको मृत्यु भएपछि सर्वोच्च नेता बनेका मोज्तवा खामेनी हालसम्म सार्वजनिक रूपमा देखिएका छैनन्। रेजाईले उनको स्वास्थ्य र भूमिकाबारे सोधिएको प्रश्नको भने सिधा जवाफ दिएनन्।
स्ट्रेट अफ हर्मुज र ‘मेन्टेनेन्स शुल्क’
विश्वको झन्डै २० प्रतिशत तेल र ग्यास ओसारपसार हुने महत्त्वपूर्ण जलमार्ग ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’मा इरान र ओमानको सार्वभौमसत्ता रहेको दाबी गर्दै रेजाईले अब यसको व्यवस्थापन दुई देशले मिलेर गर्ने बताए। उनले जहाजहरूसँग ‘टोल’ (महसुल) नभई ‘मर्मतसम्भार शुल्क’ लिने इरानको योजना रहेको खुलाए। “यो जलमार्ग व्यवस्थापनको खर्च इरान एक्लैले किन बेहोर्ने?” उनले प्रश्न गरे।
इरानको सैन्य शक्ति र भावी रणनीति
इरानको शक्तिशाली ‘इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कर्प्स’ (IRGC) का पूर्व प्रमुखसमेत रहेका रेजाईले यदि वार्ता विफल भएमा इरान अमेरिकी जमिन आक्रमणको सामना गर्न तयार रहेको बताए। उनले भने, “हाम्रो जमिन शक्ति मिसाइल क्षमताभन्दा कैयौँ गुणा बढी छ। युद्ध भएमा विश्वले इरानको वास्तविक क्षमता देख्नेछ।”
उनले हालै ४० दिनसम्म चलेको अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको युद्धलाई इरानको ४७ वर्षको इतिहासमै पहिलो विजयका रूपमा दाबी गरे। इरानले त्यस क्रममा क्षेत्रका १२ देशका सैन्य र ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण गरेको थियो भने हिन्द महासागरको डिएगो गार्सियास्थित अमेरिकी बेससम्म मिसाइल प्रहार गर्ने क्षमता प्रदर्शन गरेको थियो।
यद्यपि, रेजाईले सन् २०१८ मा ट्रम्पले परमाणु सम्झौताबाट हात झिकेको सन्दर्भ जोड्दै ट्रम्पसँग गरिने सम्झौताको दिगोपनामा भने आशंका व्यक्त गरेका छन्।
