काठमाडौँ। वैज्ञानिकहरूले अन्तरिक्षमा एक महत्त्वपूर्ण चार-कार्बनयुक्त चिनी  फेला पारेका छन्, जसले पृथ्वीमा जीवनको विकासमा मद्दत गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

स्पेनको म्याड्रिडस्थित ‘सेन्ट्रो डे एस्ट्रोबायोलोजी’ (CAB) का अनुसन्धानकर्ताहरूले ‘येबेस ४० मिटर’ र ‘IRAM ३० मिटर’ रेडियो टेलिस्कोपको प्रयोग गरी अन्तरिक्षका ग्यासका बादलहरूमा चिनीका अणुहरू पहिचान गरेका हुन्। यो अध्ययन सन् २०२६ मा ‘नेचर एस्ट्रोनोमी’ पत्रिकामा प्रकाशित भएको हो।

यसअघि एस्टेरोइड र उल्कापिण्डहरूमा राइबोज र ग्लुकोज जस्ता चिनीका तत्वहरू (मोनोसाकराइड) भेटिए पनि, ‘एरिथ्रुलोज’ पहिलो पटक ताराहरू बीचको खाली ठाउँ अर्थात् ‘इन्टरस्टेलर मिडियम’ (ISM) मा फेला परेको हो। यो आकाशगंगा  को केन्द्र नजिकै रहेको ‘G+0.693−0.027’ नामक आणविक बादलमा फेला परेको थियो।

अनुसन्धानकर्ताहरूले इन्टरस्टेलर मिडियमलाई एक ‘प्रभावशाली रासायनिक कारखाना’ को रूपमा वर्णन गरेका छन्, जहाँ हालसम्म ३४० भन्दा बढी प्रकारका अणुहरू फेला परिसकेका छन्। यीमध्ये युरिया र इथानोलामाइन जस्ता धेरै अणुहरू जीवनको उत्पत्तिको रसायनशास्त्रसँग प्रत्यक्ष जोडिएका छन्, किनकि यिनलाई आरएनए (RNA) र बोसो (Lipids) बनाउने प्रारम्भिक तत्व मानिन्छ।

पृथ्वीको प्रारम्भिक अवस्थामा चिनीको निर्माण प्रक्रिया निकै सुस्त र कठिन हुने भएकाले जीवनको सुरुवातका लागि यस्ता तत्वहरू बाह्य अन्तरिक्षबाटै आएको हुनुपर्ने वैज्ञानिकहरूको तर्क छ।

अध्ययनका अनुसार, एरिथ्रुलोज अन्तरिक्षका धुलोका कणहरूमा सरल अल्कोहल र अल्डिहाइडहरू मिलेर बन्दछ। १४ वटा परमाणुहरू भएको यो एरिथ्रुलोज हालसम्म अन्तरिक्षमा फेला परेको सबैभन्दा ठूलो ‘गैर-चक्रीय’ (Non-cyclic) अणु हो। पानीको उपस्थितिमा यो चिनी सजिलै अन्य रूपमा परिवर्तन हुन सक्छ, जसले प्रारम्भिक जीवनको मेटाबोलिज्म र प्रजनन प्रक्रियामा सहयोग पुर्याएको हुन सक्छ।

वैज्ञानिकहरूको अनुमान अनुसार, करिब ४.१ देखि ३.९ अर्ब वर्षअघिको ‘लेट हेभी बमबार्डमेन्ट’ (LHB) भनिने समयमा, अन्तरिक्षबाट आएका उल्कापिण्ड र धुलोका कणहरूमार्फत करिब ५ करोड टन एरिथ्रुलोज पृथ्वीको सतहमा आइपुगेको हुन सक्छ। पृथ्वीमा यो चिनी प्राकृतिक रूपमा ऐंसेलु (Raspberry) मा पाइन्छ र कृत्रिम रूपमा छाला रंगाउने (Fake tan) उत्पादनमा प्रयोग गरिन्छ।

यो खोजले ‘थ्रिओज न्युक्लिक एसिड’ को निर्माणमा एरिथ्रुलोजको संलग्नतालाई बलियो आधार दिएको छ। TNA लाई वर्तमान आरएनए (RNA) भन्दा अघिको सरल स्वरूप मानिन्छ। यसको अर्थ, अन्तरिक्षबाट प्राप्त यस्ता चिनीका स्रोतहरू पृथ्वीमा मात्र नभई ब्रह्माण्डका अन्य भागमा पनि जीवनका आधारभूत तत्व पुर्याउन सक्षम हुन सक्छन्।

अध्ययनका सह-लेखक कार्लोस ब्रियोनेस भन्छन्, “एरिथ्रुलोजको पहिचान निकै उत्साहजनक छ। यसले अन्तरिक्षमा राइबोज जस्ता जीवनका लागि आवश्यक अन्य महत्त्वपूर्ण चिनीहरू फेला पार्ने सम्भावनालाई ढोका खोलिदिएको छ।”