सी-ट्रम्प शिखर वार्ता: ताइवानमा चीनको कडा चेतावनी, इरान द्वन्द्व र ऊर्जा सुरक्षामा ऐतिहासिक सहमति

काठमाडौँ, वैशाख ३१ ।  चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनपिङ र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पबीच बेइजिङमा सम्पन्न ऐतिहासिक शिखर वार्ताले विश्वका दुई आर्थिक महाशक्तिबीचको तनावपूर्ण सम्बन्धमा नयाँ मोड ल्याएको छ। विश्वव्यापी व्यापार युद्ध, ताइवान विवाद र इरानमा जारी द्वन्द्वका बीच भएको यो भेटघाटलाई अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले ‘निर्णायक क्षण’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। दुई नेताबीच सात घण्टाभन्दा लामो कुराकानीपछि जारी संयुक्त विज्ञप्तिमा ऊर्जा सुरक्षा र व्यापारिक सहकार्यका क्षेत्रमा साझा प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ, तर ताइवान मुद्दामा चीनको अडान कडा बनेको छ।

विश्वकै ‘निर्णायक सम्बन्ध’ को जोड

राष्ट्रपति सीले वार्ताको सुरुवातमै अमेरिका-चीन सम्बन्धलाई “विश्वकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण, परिणाममुखी र निर्णायक” सम्बन्धको संज्ञा दिए। सिन्ह्वा समाचार एजेन्सीका अनुसार, सीले ट्रम्पलाई भने, “हामीले यो सम्बन्धलाई सफल बनाउनै पर्छ, यसलाई कहिल्यै बिगार्नु हुँदैन। यसको असफलता भनेको विश्व शान्ति र समृद्धिका लागि ठूलो क्षति हो।” रॉयटर्सका विश्लेषकहरूका अनुसार, यो भनाइले दुई देशबीचको वार्षिक ६०० अर्ब डलरभन्दा माथिको व्यापार र आपसी निर्भरतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। ट्रम्पले पनि यसमा सहमति जनाउँदै “चीनसँगको साझेदारी अमेरिकाको आर्थिक पुनरुत्थानका लागि अपरिहार्य” भनेका थिए।

ताइवान विवाद: ‘खतरनाक स्थिति’ को चेतावनी

वार्ताको सबैभन्दा संवेदनशील भाग ताइवान मुद्दा बन्यो। एपी न्यूजका अनुसार, सीले ठाडो रूपमा चेतावनी दिँदै भने, “ताइवान चीन-अमेरिका सम्बन्धको सबैभन्दा महत्वपूर्ण र संवेदनशील मुद्दा हो। यसलाई गलत ढङ्गले हेरिए ‘अत्यन्तै खतरनाक स्थिति’ सिर्जना हुन सक्छ।” बीबीसीका कूटनीतिक स्रोतहरूले यो चेतावनीलाई ट्रम्प प्रशासनका लागि ‘रातो रेखा’ को रूपमा हेरेका छन्। हालै अमेरिकाले ताइवानलाई २० अर्ब डलरको हतियार बिक्री गरेको र उच्च अधिकारीहरूको भ्रमणलाई चीनले आक्रामक रूपमा विरोध गरेको सन्दर्भमा यो अडान आएको हो। ट्रम्पले यसमा ‘सन्तुलित दृष्टिकोण’ अपनाउने बताए पनि कुनै ठोस प्रतिबद्धता व्यक्त गरेनन्। विश्लेषकहरूका अनुसार, यो मुद्दाले दुई देशबीच सैन्य टकरावको सम्भावनालाई जीवन्त राखेको छ।

इरान युद्ध र हर्मुज जलसन्धिको ऊर्जा सुरक्षा

ह्वाइट हाउसका अधिकारीहरूका भनाइलाई उद्धृत गर्दै रॉयटर्सले जनाएअनुसार, वार्ताको ठूलो हिस्सा इरानमा जारी युद्ध र विश्वव्यापी ऊर्जा संकटमा केन्द्रित रह्यो। इरान र पश्चिमा गठबन्धनबीचको द्वन्द्वले विश्वको २० प्रतिशत तेल ओसार्ने ‘हर्मुज जलसन्धि’ (Strait of Hormuz) लाई असुरक्षित बनाएको छ। दुवै नेताले यो जलमार्गलाई “कुनै पनि हालतमा खुला राख्नुपर्ने” मा सहमति जनाए। यसअघि इरानी हमलाले तेलको विश्व बजार मूल्य प्रतिव्यारी १२० डलर नाघेको थियो। सिन्ह्वाले उल्लेख गरेअनुसार, चीनले इरानबाट १० प्रतिशत तेल आयात गर्दछ भने अमेरिकाले मध्यपूर्वी ऊर्जालाई वैकल्पिक रूपमा हेर्दैछ। यो सहमतिले ओपेक+ देशहरूलाई पनि प्रभाव पार्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

अमेरिकी सीईओहरूको  व्यापारिक उत्साह

ट्रम्पको भ्रमणमा अमेरिकी दिग्गज व्यवसायीहरूको ठूलो टोली सामेल थियो। एपीका अनुसार, टेस्लाका प्रमुख एलन मस्क, एप्पलका टिम कुक, बोइङका डेभिड कल्हुन र अन्य ४० भन्दा बढी सीईओहरूले सीसँग छुट्टै भेट गरे। ट्रम्पले भने, “यी व्यवसायीहरू चीनप्रति सम्मान र व्यापारिक सम्बन्ध सुदृढ गर्न आएका छन्।” सीले तिनलाई स्वागत गर्दै “चीनको विशाल बजारमा अमेरिकी लगानीका लागि सकारात्मक वातावरण सिर्जना गर्ने” आश्वासन दिए। यसअघि अमेरिकी कम्पनीहरूले चीनमा १ ट्रिलियन डलरभन्दा माथिको लगानी गरेका छन्। यो ‘कारवाँ’ लाई ट्रम्पको ‘व्यापारिक कूटनीति’ को प्रतीक मानिएको छ।

टकराव र सहकार्यको सन्तुलन

यो शिखर वार्ताले ताइवानमा चीनको कठोर अडान देखाए पनि ऊर्जा सुरक्षा, व्यापार र जलवायु परिवर्तन जस्ता क्षेत्रमा सहकार्यको ढोका खोलेको छ। बीबीसीका अनुसार, ट्रम्पको ‘व्यापार-केन्द्रित शैली’ र सीको ‘रणनीतिक धैर्य’ बीचको यो संयोजनले आगामी विश्व राजनीतिको दिशा निर्धारण गर्नेछ। यद्यपि, ताइवान र दक्षिण चीन सागर जस्ता विवादास्पद मुद्दामा तनाव कायमै रहन सक्छ। विश्वव्यापी बजारले यो वार्तापछि सकारात्मक प्रतिक्रिया दिइसकेको छ, तर दीर्घकालीन सफलताका लागि थप कदम आवश्यक छ।