जङ्गली च्याउको धराप : सचेतना अभावले उडाएको तीन कलिला कोपिलाको प्राण
काठमाडौँ, जेठ ५ । जङ्गलबाट खोजेर ल्याएको एक छाक तरकारीले एउटा हाँस्दै-खेल्दै गरेको परिवारको खुसी मात्र उडाएन, तीनजना कलिला बालबालिकाको भविष्य नै सधैँका लागि समाप्त पारिदिएको छ । चितवनको इच्छाकामना गाउँपालिका-१, कुलबाङमा घटेको यो कारुणिक घटनाले फेरि एकपटक ग्रामीण भेगमा व्याप्त सचेतनाको अभाव र जङ्गली च्याउको जोखिमलाई उजागर गरेको छ ।
के भएको थियो
गत वैशाख २९ गते श्यामबहादुर चेपाङको परिवारले जङ्गलबाट टिपेर ल्याएको जङ्गली च्याउ पकाएर खाएका थिए । विषालु च्याउको असरले पाँचै जना बिरामी परे पनि बालबालिकाहरूमा यसको प्रभाव घातक देखियो । बिरामी परेकामध्ये ९ वर्षीया नमूना चेपाङको जेठ १ गते घरमै मृत्यु भयो । बाँकी दुई बालबालिकालाई गम्भीर अवस्थामा भरतपुर अस्पताल पुर्याइए पनि ११ वर्षीय सञ्जय चेपाङको शनिबार राति र १३ वर्षीया मनिता चेपाङको आज (आइतबार) बिहान उपचारकै क्रममा मृत्यु भएको छ ।
एउटै परिवारका तीन दाजुभहिनीको अकालमै ज्यान गएपछि यतिबेला सिङ्गो बस्ती शोकमा डुबेको छ । राष्ट्रिय माध्यमिक विद्यालय हात्तीबाङमा कक्षा २, ३ र ५ मा अध्ययनरत यी बालबालिकाहरूको मृत्युले शिक्षा र भविष्यको सपनालाई अधुरै छोडिदिएको छ ।
सचेतनाको कमी र जोखिम
वर्षायाम सुरु भएसँगै पहाडी र वन क्षेत्रमा च्याउ उम्रिने क्रम बढ्छ । विशेषगरी चेपाङ र अन्य सीमान्तकृत समुदायमा खाद्यान्नको अभाव हुँदा जङ्गलमा पाइने गिठ्ठा, भ्याकुर र च्याउमा निर्भर हुनुपर्ने बाध्यता छ । तर, कुन च्याउ खाने र कुन विषालु हो भन्ने छुट्याउन नसक्दा वर्षेनी यस्ता दुखद घटना दोहोरिने गरेका छन् ।
प्रायः हेर्दा आकर्षक देखिने र चम्किलो रङका जङ्गली च्याउहरू अत्यन्तै विषालु हुन्छन् । यस्तो च्याउ खाएपछि सुरुमा बान्ता हुने, पखाला लाग्ने र पेट दुख्ने जस्ता लक्षण देखिन्छन् । समयमै उपचार हुन नसके यसले कलेजो र मिर्गौलामा गम्भीर क्षति पुर्याई मानिसको ज्यान नै लिने गर्दछ । कुलबाङको यो घटनामा पनि समयमै अस्पताल पुर्याउन नसक्नु र घरमै उपचारको प्रतीक्षा गर्नु अर्को दुःखद पक्ष रह्यो ।
अबको आवश्यकता
चितवनको पहाडी भेगमा अझै पनि जङ्गली च्याउका बारेमा पर्याप्त सचेतना पुग्न सकेको छैन । स्थानीय सरकार र स्वास्थ्य संस्थाहरूले गाउँ-गाउँमा ‘नचिनेको च्याउ नखाऔँ’ भन्ने अभियान चलाउनु ढिला भइसकेको छ । स्थानीय उत्पादन वा व्यावसायिक रूपमा फलाइएका प्रमाणित च्याउ मात्र उपभोग गर्ने र शङ्कास्पद जङ्गली च्याउबाट टाढै रहनु नै ज्यान जोगाउने एकमात्र उपाय हो ।
यसरी अकालमा बालबालिकाले ज्यान गुमाउनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्न शिक्षा, खाद्य सुरक्षा र स्वास्थ्य चेतनालाई कुना-कन्दरासम्म पुर्याउनु आजको आवश्यकता बनेको छ । एउटै परिवारका तीन सन्तानको मृत्युले हामीलाई सोधिरहेको छ – “के अझै पनि हामी जङ्गली च्याउको घातक विषका बारेमा मौन रहने त ?”
