इरानसँगको तनावमा ट्रम्पको ‘दोहोरो रणनीति’: वार्ता र युद्धको धम्कीबीच फसेको ह्वाइट हाउस

वासिङ्टन डीसी, ८ जेठ ।  इरानसँगको बढ्दो सैन्य तनावका बीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको भूमिकालाई लिएर विश्व राजनीतिमा तरंग पैदा भएको छ। एकै साताभित्र राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानमाथि भीषण आक्रमण गर्ने चेतावनी दिनेदेखि स्थायी युद्धविरामको आशा व्यक्त गर्नेसम्मका विरोधाभासी अभिव्यक्ति दिएका छन्।

ट्रम्पको यो अस्थिर शैलीलाई उनका समर्थकहरूले ‘कुशल वार्ताकारको रणनीति’ का रूपमा व्याख्या गरेका छन् भने आलोचकहरूले यसलाई रणनीतिक अन्योल र ह्वाइट हाउसको कमजोरीको रूपमा हेरेका छन्।

आक्रमणको तयारी र अचानक फिर्ता
साताको सुरुमा ट्रम्पले आफू इरानमाथि पुनः हमला गर्ने निर्णय लिनुभन्दा मात्र ‘एक घण्टा’ टाढा रहेको खुलासा गरेका थिए। तर, पछि उनले कतार, साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्स  को अनुरोधमा आक्रमणको योजना ‘होल्ड’ मा राखेको बताए। ट्रम्पले इरानलाई वार्ताको टेबुलमा फर्कन केही दिनको समय दिइएको बताउँदै भनेका छन्, “हुनसक्छ शुक्रबार वा शनिबारसम्म हामी कुनै निष्कर्षमा पुग्नेछौं, नत्र हामीले फेरि ठूलो प्रहार गर्नुपर्ने हुन सक्छ।”

तेहरानलाई ‘क्रश’ गर्ने तीन योजना
एकातर्फ वार्ताको चर्चा भइरहँदा, बिहीबार ट्रम्पले ‘न्यूयोर्क पोस्ट’ को एउटा लेख सामाजिक सञ्चालनमा साझा गरेपछि तरंग थपिएको छ। उक्त लेखमा इरानलाई घुँडा टेकाउन तीनवटा कडा कदमको सुझाव दिइएको छ:
१. आर्थिक नाकाबन्दी र ऊर्जा युद्ध जारी राख्ने।
२. विश्व ऊर्जा बजारमा अमेरिकाको पूर्ण प्रभुत्व कायम गर्ने।
३. हर्मुज जलडमरुमध्यमा इरानको पकड तोड्न अमेरिकी सैन्य परिचालन गर्ने।

इजरायलसँगको खटपट
यसैबीच, इरान मामिलालाई लिएर इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु र ट्रम्पबीच मतभेद देखिएको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्। नेतान्याहुले इरानमाथि तुरुन्तै सैन्य प्रहार गर्न दबाब दिए पनि ट्रम्पले तत्काल सम्झौताको बाटो रोज्न चाहेको बुझिएको छ। यसबारे सोधिएको प्रश्नमा ट्रम्पले भने, “नेतान्याहु असल मान्छे हुन्, उनले म जे भन्छु त्यही गर्नेछन्।”

विज्ञहरूको चिन्ता: ‘म्याड म्यान’ थ्योरी कि अन्योल?
जर्ज वासिङ्टन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक सिना अजोदीका अनुसार, ट्रम्पको यस्तो ‘अनप्रेडिक्टेबल’ (अनिश्चित) व्यवहारले इरानलाई अन्योलमा पारेको छ। उनले भने, “तेहरानलाई यो बुझ्न गाह्रो भइरहेको छ कि अमेरिका वास्तवमै सम्झौता चाहन्छ कि युद्ध। ट्रम्पले दिनमै दुई पटक अडान बदल्दा गोप्य कुटनीतिक वार्ताहरू सफल हुन कठिन हुन्छ।”

अर्का विज्ञ ओमार रहमानका अनुसार ट्रम्प यतिबेला ‘रणनीतिक पासो’ मा परेका छन्। सन् २०१८ मा ओबामाकालीन आणविक सम्झौता  बाट बाहिरिएपछि ट्रम्पले त्योभन्दा उत्कृष्ट सम्झौता गरेर देखाउनुपर्ने दबाब छ। अर्कोतर्फ, युद्ध लम्बिएमा अमेरिकी अर्थतन्त्रमा पर्ने नकारात्मक असरले उनको लोकप्रियता घटाउने डर पनि छ।

अहिलेको अवस्था के छ?
इरानले हालै अमेरिकालाई १४ बुँदे शान्ति प्रस्ताव पठाएको दाबी गरेको छ, जुन अहिले वासिङ्टनमा समीक्षाको क्रममा छ। यद्यपि, ट्रम्पले इरानको उच्च संवर्धित युरेनियमको भण्डार अमेरिकाको नियन्त्रणमा हुनुपर्ने अडान राखेका छन्, जसलाई इरानले ‘अस्वीकार्य’ भन्दै आएको छ।

फेब्रुअरी २८ बाट सुरु भएको यो सैन्य तनाव अप्रिल ८ को युद्धविराम पछि केही शान्त देखिए पनि ट्रम्पको पछिल्लो “घडी टिक-टिक गरिरहेको छ” भन्ने चेतावनीले पुनः युद्धको बादल मडारिएको छ।