ललितपुरको जावलाखेलमा आज ‘भोटो जात्रा’ सम्पन्न गरिँदै: राष्ट्रपतिको उपस्थितिमा देखाइनेछ हीराजडित भोटो

ललितपुर, असार । काठमाडौँ उपत्यकाको सबैभन्दा लामो र महत्वपूर्ण सांस्कृतिक उत्सव रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्राको अन्तिम दिन आज ललितपुरको जावलाखेलमा ‘भोटो जात्रा’ मनाइँदैछ । राष्ट्रप्रमुखको उपस्थितिमा हीराजडित पौराणिक भोटो सार्वजनिक रूपमा प्रदर्शन गरिएसँगै यो वर्षको मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा विधिवत रूपमा समापन हुनेछ ।

राष्ट्रपतिको समुपस्थिति
परम्पराअनुसार, आज अपराह्न राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल जावलाखेल पुगेर मच्छिन्द्रनाथको दर्शन गर्नुहुने र उहाँकै उपस्थितिमा गुठी संस्थानका अधिकारीले रथको चारै कुनाबाट भोटो देखाउने कार्यक्रम रहेको छ । उक्त समारोहमा उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, सभामुख लगायत उच्च पदस्थ व्यक्तित्वहरूको पनि सहभागिता रहने गर्दछ ।

के हो भोटो जात्राको पौराणिक पृष्ठभूमि?
भोटो जात्राको इतिहास एउटा रोचक लोककथासँग जोडिएको छ । किंवदन्ती अनुसार, टौदहका नागराज ‘कर्कोटक’ की पत्नीको आँखाको रोग निको पारिदिएबापत एक किसान (ज्यापु) लाई नागराजले उपहारस्वरूप हीराजडित बहुमूल्य भोटो दिएका थिए ।

एकदिन ती किसानले खेतमा काम गर्दा भोटो फुकालेर राखेका थिए, जहाँबाट एउटा ‘लखें’ ले उक्त भोटो चोरेर भाग्यो । पछि रातो मच्छिन्द्रनाथको जात्रा हेर्न जाँदा किसानले आफ्नो भोटो लगाएको लखेंलाई भेटे । दुवैबीच भोटोको स्वामित्वलाई लिएर ठूलो विवाद भयो । उक्त विवाद समाधान गर्न नसकिएपछि भोटोलाई सुरक्षित रूपमा मच्छिन्द्रनाथको जिम्मा लगाइयो र घोषणा गरियो– “जसले सप्रमाण आफ्नो भोटो दाबी गर्छ, उसैलाई यो दिइनेछ ।” सोही दिनदेखि हरेक वर्ष “यो भोटो कसको हो?” भनेर सार्वजनिक रूपमा तीन पटकसम्म देखाउने परम्परा रहिआएको छ ।

सुरक्षा र व्यवस्थापन
भोटो जात्रा हेर्न काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न स्थानका साथै आसपासका जिल्लाहरूबाट पनि हजारौँको संख्यामा सर्वसाधारण जावलाखेल पुग्ने गर्दछन् । भीडभाडलाई व्यवस्थित गर्न ललितपुरमा ठूलो संख्यामा सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ भने ट्राफिक व्यवस्थापनका लागि केही रुटहरूमा सवारी साधन सञ्चालनमा रोक लगाइएको छ ।

जात्रापछिको प्रक्रिया
आज भोटो देखाइसकेपछि रातो मच्छिन्द्रनाथको मूर्तिलाई खटमा राखेर बाजागाजासहित ललितपुरकै बुङमती लैजाने तयारी गरिन्छ । मच्छिन्द्रनाथलाई बुङमती पुर्‍याएपछि यो वर्षको रथयात्रा औपचारिक रूपमा टुङ्गिन्छ । यस्तै, मीननाथको रथलाई पनि टंगाल पुर्‍याएर जात्राको समापन गरिन्छ ।

नेपाली संस्कृति र धार्मिक सद्भावको प्रतीक मानिने यो जात्राले उपत्यकाको प्राचीन सभ्यता र परम्परालाई जीवन्त राख्दै आएको छ ।