चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा बाघको सङ्ख्या बढेर १४५ पुग्यो : समस्याग्रस्त बाघ व्यवस्थापनमा चुनौती थपिँदै

काठमाडौँ, साउन १४ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा बाघको सङ्ख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ । पछिल्लो गणना अनुसार निकुञ्जमा बाघको सङ्ख्या अघिल्लो गणनाको १२८ बाट बढेर १४५ पुगेको छ । सङ्ख्या वृद्धिसँगै निकुञ्ज र आसपासका मध्यवर्ती क्षेत्रमा मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्वको जोखिम र व्यवस्थापकीय चुनौती समेत बढेको छ ।

समस्याग्रस्त बाघको व्यवस्थापन
बाघको सङ्ख्या बढेसँगै बस्तीमा प्रवेश गर्ने र मानिसमाथि आक्रमण गर्ने ‘नरभक्षी’ बाघहरूको सङ्ख्या पनि बढेको छ । यस्ता समस्याग्रस्त बाघहरूलाई निकुञ्ज प्रशासनले नियन्त्रणमा लिएर खोरमा राख्ने गरेको छ । निकुञ्जका सूचना अधिकारी अविनाश थापामगरका अनुसार हाल निकुञ्जका विभिन्न तीन स्थानमा गरी ६ वटा बाघ (चार भाले र दुई पोथी) खोरमा रहेका छन् ।

जसमध्ये मुख्यालय कसरामा दुई, भरतपुरको देवनगरमा दुई र सौराहामा दुई वटा बाघ रहेका छन् । यीमध्ये एउटा बाघ बाँकेबाट ल्याइएको हो भने बाँकी चितवन निकुञ्ज र मध्यवर्ती क्षेत्रबाट नियन्त्रणमा लिइएका हुन् ।

खोरको अभाव र थप चुनौती
हाल भइरहेका खोरहरू भरिएकाले आगामी दिनमा थप समस्याग्रस्त बाघ आएमा राख्ने ठाउँको अभाव देखिएको छ । सूचना अधिकारी थापामगरका अनुसार एउटा मात्र पुरानो खोर बाँकी रहेको र त्यो पनि जीर्ण अवस्थामा भएकाले मर्मत नगरी बाघ राख्न मिल्ने स्थिति छैन । निकुञ्जले हाल खोरमा राखिएका प्रत्येक बाघका लागि दैनिक पाँच किलो मासुको व्यवस्था गर्दै आएको छ ।

खुला चिडियाखानाको अवधारणा
घाइते र नरभक्षी वन्यजन्तुको उचित व्यवस्थापनका लागि निकुञ्जले भरतपुरको देवनगरमा ‘खुला चिडियाखाना’ (Open Zoo) का रूपमा पूर्वाधार विकास गरिरहेको छ । सो क्षेत्रमा घाइते तथा समस्याग्रस्त बाघ, गैँडा र हात्ती लगायतका वन्यजन्तु राख्ने तयारी गरिएको छ । हाल देवनगरमा रहेका दुई वटा बाघ पर्यटक र स्थानीयका लागि समेत आकर्षणको केन्द्र बनेका छन् ।

बाघको सङ्ख्या बढ्नु संरक्षणको क्षेत्रमा सुखद पक्ष भए तापनि उनीहरूको वासस्थान व्यवस्थापन र मानव बस्तीसँगको बढ्दो द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्नु अहिलेको मुख्य चुनौती बनेको छ ।