यमनमा हुथीविरुद्ध साउदीको हवाई आक्रमण तीव्र, ८२ हजारभन्दा बढी विस्थापित
साना । यमनमा हुथी विद्रोही र अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारसमर्थित सेनाबीच भीषण संघर्ष चर्किएको छ। रणनीतिक बन्दरगाह मोखा र बाब अल-मन्देब जलडमरूमध्य क्षेत्रमा हुथीले नियन्त्रण विस्तार गरेपछि सरकारी सेनाले प्रतिआक्रमण तीव्र पारेको हो।
सरकारसमर्थित सेनालाई साउदी अरबले हवाई सहयोग गरिरहेको छ। हुथी सैन्य प्रवक्ता याह्या सारीले पछिल्लो ४८ घण्टामा साउदी युद्धक विमानले यमनका विभिन्न क्षेत्रमा १२९ वटा हवाई आक्रमण गरेको दाबी गरेका छन्। साउदी पक्षले भने सबै आक्रमणबारे औपचारिक रूपमा पुष्टि गरेको छैन।
यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारले पछिल्लो संघर्षलाई ‘अस्तित्वको लडाइँ’ भनेको छ।
मोखा पुनः कब्जा गर्ने प्रयास
सरकारी सेनाले लालसागरको पश्चिमी तटीय क्षेत्रमा हुथीका सैन्य संरचना, सवारीसाधन र हतियार भण्डारलाई लक्षित गर्दै हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ।
सरकारी समाचार संस्था साबाका अनुसार मोखा आसपासको क्षेत्रमा गरिएको आक्रमणमा हुथीका केही सवारीसाधन तथा हतियार नष्ट गरिएको र केही लडाकु मारिएको दाबी गरिएको छ।
हुथी समूहले बिहीबार मोखा बन्दरगाह र त्यसको भोलिपल्ट मयुन (पेरिम) द्वीप कब्जा गरेपछि बाब अल-मन्देब जलडमरूमध्यमाथि आफ्नो नियन्त्रण थप बलियो बनाएको हो।
बाब अल-मन्देब विश्वव्यापी समुद्री व्यापार तथा ऊर्जा ढुवानीका लागि महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग हो।
मारिबमा पनि तनाव
सरकारी सेनाले पश्चिमी तटीय क्षेत्रबाट पछि हटेका आफ्ना सैनिकलाई मारिबमा पुनःसंगठित गरिरहेको जनाएको छ।
प्रेसिडेन्सियल लिडरसिप काउन्सिलका सदस्य तथा मारिबका गभर्नर सुल्तान अल-अरादाले सरकारी सेना पुनः युद्ध मैदानमा फर्कने बताएका छन्।
मारिब यमनको महत्वपूर्ण आर्थिक केन्द्र हो। यहाँ तेल तथा ग्यास उत्पादन हुने भएकाले यसको नियन्त्रणलाई दुवै पक्षले रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण मान्छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार सरकारी पक्षभित्रकै राजनीतिक तथा सैन्य विभाजनले हुथीविरुद्धको प्रतिरोध कमजोर बनाएको छ।
हुथीको आक्रमण साउदीसम्म विस्तार
यमनभित्रको युद्ध साउदी अरबको दक्षिणी क्षेत्रमा समेत फैलिएको छ।
हुथी समूहले अब्हा, खामिस मुशैत, जाजान र नजरानलगायत साउदी शहरमा क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी गरिएको छ।
साउदी नागरिक सुरक्षा निकायका अनुसार जाजान क्षेत्रमा हुथी समूहले प्रहार गरेको प्रोजेक्टाइलका कारण दुई जना घाइते भएका छन्। एउटा मस्जिदसहित केही भवन र सवारीसाधनमा क्षति पुगेको बताइएको छ।
हुथी सैन्य प्रवक्ता सारीले साउदी सैन्य कारबाही जारी रहे अझ गहिरो क्षेत्रमा थप शक्तिशाली आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएका छन्।
हवाई शक्तिले मात्रै हुथीलाई रोक्न नसकिने विश्लेषण
यमन मामिलाका विश्लेषक मोहम्मद अल-बाशाका अनुसार साउदी अरबमाथि हुथीविरुद्ध ठूलो सैन्य अभियान सञ्चालन गर्न दबाब बढिरहेको छ।
तर हवाई आक्रमणले मात्रै हुथीको सैन्य प्रगति रोक्न नसकिने उनको भनाइ छ।
उनका अनुसार हवाई आक्रमणले हुथीको अग्रगति केही समय सुस्त बनाउन सक्छ, तर अन्ततः जमिनमा लड्ने सेनाको क्षमता नै निर्णायक हुनेछ।
सरकारी पक्षभित्र विभिन्न सैन्य समूह र राजनीतिक शक्तिबीचको प्रतिस्पर्धा जारी रहे हुथीलाई पराजित गर्न कठिन हुने उनको विश्लेषण छ।
८२ हजारभन्दा बढी विस्थापित
युद्ध चर्किएसँगै यमनको मानवीय संकट थप गम्भीर बनेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासन संगठन (IOM) का अनुसार सेप्टेम्बरको सुरुदेखि ८२ हजारभन्दा बढी मानिस घर छाड्न बाध्य भएका छन्।
पछिल्लो २४ घण्टामा मात्रै २ हजारभन्दा बढी यमनी नागरिक छिमेकी जिबुती पुगेका छन्।
मोखा हुथीको नियन्त्रणमा गएपछि प्रभावित क्षेत्रमा मानवीय सहायता पुर्याउनसमेत कठिन भएको संयुक्त राष्ट्रसंघसँग सम्बन्धित अधिकारीहरूले बताएका छन्।
इरानले हुथीको सफलताको प्रशंसा गर्यो
हुथीको पछिल्लो सैन्य प्रगतिलाई इरानले स्वागत गरेको छ।
इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (IRGC) का प्रवक्ताले पश्चिमी तटीय क्षेत्रमा हुथीको सफलतालाई लामो संघर्षपछि प्राप्त ‘विजय’ का रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाकेर गालिबाफले पनि हुथीको प्रतिरोध अन्ततः सफल हुने दाबी गरेका छन्।
तर इरानको विदेश मन्त्रालयले हुथी समूहलाई केवल ‘इरानी प्रोक्सी’ का रूपमा चित्रण गर्न अस्वीकार गरेको छ।
विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले हुथीहरूले आफ्नै हित र निर्णयअनुसार काम गरिरहेको बताएका छन्।
युद्ध फेरि क्षेत्रीय संकट बन्ने खतरा
यमनमा सन् २०२२ मा संयुक्त राष्ट्रसंघको मध्यस्थतामा भएको युद्धविरामपछि ठूलो स्तरको संघर्ष केही समय मत्थर भएको थियो। तर अहिले पुनः तीव्र भएको लडाइँले वर्षौँदेखि जारी गृहयुद्धलाई नयाँ चरणमा पुर्याउने संकेत गरेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार दुवै पक्षमध्ये कुनै एक तत्काल पराजित हुने सम्भावना कम छ। बरु संघर्ष लामो र जटिल युद्धमा परिणत हुने जोखिम बढेको छ।
विशेषगरी हुथीले बाब अल-मन्देब र लालसागर क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न सके त्यसको असर यमनमा मात्र सीमित नरही विश्वव्यापी समुद्री व्यापार, तेल आपूर्ति र क्षेत्रीय सुरक्षामा समेत पर्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।
