काठमाडौं, २८ भदौ। काठमाडौं महानगरपालिकाले राजधानीमा बढ्दै गएको सहरी बाढी अर्थात् ‘अर्बन फ्ल्यास फ्लड’को जोखिम न्यूनीकरण गर्न ‘रिचार्ज काठमाडौं’ अभियान सञ्चालन गर्ने भएको छ।

महानगरका अनुसार वर्षाको पानीलाई व्यवस्थित रूपमा सङ्कलन गर्ने, जमिनमा पुनर्भरण गर्ने तथा पानीको उचित व्यवस्थापनमार्फत सहरी क्षेत्रमा बाढीको जोखिम कम गर्ने उद्देश्यले अभियान अघि बढाउन लागिएको हो।

काठमाडौं महानगर प्रहरी बलको ३४औँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा आइतबार आयोजित कार्यक्रममा कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले पछिल्लो समय काठमाडौंमा सामान्य वर्षामै पनि बाढी आउने अवस्था देखिन थालेकाले यसको दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइन्।

उनका अनुसार सहरीकरणका क्रममा विगतमा अपनाइएका विकास निर्माणका शैली तथा संरचनाका कारण वर्षाको पानी जमिनमा सोसिने प्राकृतिक प्रक्रिया प्रभावित भएको छ। त्यसको असर अहिले सहरी बाढीका रूपमा देखिन थालेको महानगरको बुझाइ छ।

‘पानी पर्न थालेपछि चैनसँग सुत्न सक्ने अवस्था छैन’

कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले काठमाडौंमा वर्षा हुनासाथ बाढी र डुबानको जोखिम बढ्ने अवस्था सिर्जना भएको बताइन्।

उनले विगत र अहिलेको अवस्थाबीच तुलना गर्दै वर्षा हुँदा नागरिकमा त्रासको अवस्था सिर्जना भएको उल्लेख गरिन्।

‘पहिले पानी पर्दा आनन्दले निद्रा लाग्थ्यो, तर अहिले पानी पर्न थालेपछि चैनसँग सुत्न सक्ने अवस्था छैन,’ डंगोलले भनिन्।

उनका अनुसार वर्षाका कारण कुनै पनि बेला विपद् निम्तिन सक्ने भएकाले महानगर प्रहरी, विपद् व्यवस्थापन टोली तथा जनप्रतिनिधिहरूलाई समेत तयारी अवस्थामा राख्नुपर्ने अवस्था आएको छ।

‘मध्यरातमै पनि नगर प्रहरी, विपद् व्यवस्थापन टोली र जनप्रतिनिधिहरू विपद् आइपर्दा फिल्डमा जानका लागि स्ट्यान्डबाइ बस्नुपर्ने अवस्था छ,’ उनले भनिन्।

डंगोलले सहरी बाढी तत्काल नियन्त्रण गर्नेभन्दा पनि यसको मूल कारण पहिचान गरी दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्नेमा जोड दिइन्।

अव्यवस्थित सहरी विकासले बढायो जोखिम

महानगरका अनुसार काठमाडौं उपत्यकामा विगत केही दशकमा तीव्र रूपमा सहरीकरण भएको छ। नयाँ बस्ती विस्तार, सडक तथा अन्य भौतिक पूर्वाधार निर्माणसँगै खुला जमिन र प्राकृतिक पानी सोस्ने क्षेत्र क्रमशः घट्दै गएका छन्।

डंगोलले करिब तीन दशकअघि सहरी क्षेत्रमा जथाभावी रूपमा गरिएका विकास तथा संरचना निर्माणको प्रभाव अहिले देखिन थालेको बताइन्।

वर्षाको पानी प्राकृतिक रूपमा जमिनमा सोसिन नपाउँदा सतहमा पानीको बहाव बढ्ने र छोटो समयमा ठूलो परिमाणमा पानी जम्मा हुँदा फ्ल्यास फ्लडको जोखिम बढ्ने महानगरको बुझाइ छ।

त्यसैले केवल नाला सफा गर्ने वा बाढी आएको अवस्थामा उद्धार तथा राहतमा केन्द्रित हुनेभन्दा वर्षाको पानीलाई त्यहीँ व्यवस्थापन गर्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता महानगरले औँल्याएको छ।

‘रिचार्ज काठमाडौं’मार्फत वर्षाको पानी व्यवस्थापन

सहरी बाढीको जोखिम घटाउन महानगरले अघि बढाउन लागेको ‘रिचार्ज काठमाडौं’ अभियानको मुख्य प्राथमिकता वर्षाको पानी सङ्कलन तथा जमिनमा पुनर्भरण गर्नु रहेको छ।

अभियानमार्फत वर्षाको पानीलाई सकेसम्म स्थानीय तहमै व्यवस्थापन गर्ने, जमिनमा पुनर्भरण गर्ने तथा पानीको बहावलाई व्यवस्थित गर्ने उपायलाई प्राथमिकता दिइने महानगरले जनाएको छ।

वर्षाको पानीलाई एकैपटक सडक, गल्ली तथा ढल प्रणालीमा पुग्न नदिई विभिन्न माध्यमबाट सङ्कलन तथा व्यवस्थापन गर्न सके सहरी बाढीको जोखिम कम गर्न सकिने महानगरको अपेक्षा छ।

यसका लागि तत्काल गर्न सकिने कामबाटै अभियान सुरु गर्ने महानगरको योजना छ।

अध्ययनसँगै व्यवहारिक काममा जोड

काठमाडौं महानगरपालिकाले सहरी बाढीको दीर्घकालीन समाधानका लागि आवश्यक अध्ययनसमेत अघि बढाइरहेको जनाएको छ।

तर अध्ययनको प्रतिवेदन तयार नभएसम्म समस्या समाधानका लागि पर्खेर बस्न नहुने कार्यवाहक प्रमुख डंगोलको भनाइ छ।

उनले अध्ययनले दीर्घकालीन समाधानका उपाय पहिचान गर्ने भए पनि अहिले नै गर्न सकिने काम सुरु गर्नुपर्ने बताइन्।

‘अध्ययनको प्रतिवेदन आएपछि मात्रै काम गर्ने’ भन्दा तत्काल सम्भव हुने उपाय कार्यान्वयन गर्दै अघि बढ्ने रणनीति महानगरले लिएको छ।

यसक्रममा वर्षाको पानी सङ्कलन, पुनर्भरण र उचित व्यवस्थापनका कामलाई प्राथमिकतामा राखिने भएको छ।

बाढीपछि उद्धारभन्दा जोखिम न्यूनीकरणमा जोड

काठमाडौंमा वर्षाको समयमा सडक तथा बस्तीमा पानी जम्ने, सडकबाट पानीको तीव्र बहाव हुने र कतिपय स्थानमा डुबानको समस्या दोहोरिँदै आएको छ।

यस्ता घटनामा विपद् व्यवस्थापन टोली परिचालन गरेर तत्काल उद्धार तथा व्यवस्थापन गर्ने काम हुँदै आए पनि दीर्घकालीन रूपमा भने बाढीको जोखिम नै घटाउनेतर्फ ध्यान दिनुपर्ने महानगरको निष्कर्ष छ।

‘रिचार्ज काठमाडौं’ अभियानलाई यही दीर्घकालीन सोचसँग जोडिएको महानगरले जनाएको छ।

महानगरले वर्षाको पानीलाई समस्या नभई स्रोतका रूपमा उपयोग गर्ने र जमिनको पानी पुनर्भरणमा प्रयोग गर्ने अवधारणालाई अघि बढाउन खोजेको हो।

आजैबाट गर्न सकिने काम सुरु गर्ने प्रतिबद्धता

कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले काठमाडौंलाई बाढीको जोखिमबाट सुरक्षित बनाउन तत्काल गर्न सकिने कामबाटै सुरुवात गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिन्।

उनका अनुसार सहरी बाढी नियन्त्रण केवल महानगरपालिका वा विपद् व्यवस्थापन टोलीको प्रयासबाट मात्र सम्भव नहुने भएकाले दीर्घकालीन रूपमा सहरी संरचना, पानी व्यवस्थापन र विकास निर्माणको शैलीमा समेत सुधार आवश्यक हुनेछ।

महानगरले ‘रिचार्ज काठमाडौं’ अभियानमार्फत वर्षाको पानीको उचित व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राख्दै काठमाडौंलाई बाढीको जोखिमबाट सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउने दिशामा काम अघि बढाउने जनाएको छ।

यसका लागि तत्काल सम्भव हुने काम कार्यान्वयन गर्दै दीर्घकालीन समाधानका उपायसमेत समानान्तर रूपमा अघि बढाउने महानगरको योजना छ।