ओझेलमा पञ्चकन्या जाल्पादेवी: जहाँ ढुङ्गामा देवता र डाँडामा दैवी शक्ति भेटिन्छन्

काठमाडौँ, वैशाख १७ । हरियालीले भरिएका डाँडाकाँडा, मुटु छुने चिसो हावा र शान्त वातावरण। भोजपुरको हतुवागढी गाउँपालिका–४ कटहरे लुङथुङ पुग्ने जोकोहीलाई लाग्छ – प्रकृतिले यहाँ आफ्नो सारा सौन्दर्य खन्याइदिएको छ । तर, यही सौन्दर्यको बीचमा रहेको एक अलौकिक गन्तव्य भने अझै पनि बाह्य संसारको नजरबाट ओझेलमा छ। त्यो हो – ऐतिहासिक एवं धार्मिक गरिमा बोकेको ‘पञ्चकन्या जाल्पादेवी’ मन्दिर ।

स्थानीयका लागि पञ्चकन्या जाल्पादेवी केवल एउटा मन्दिर मात्र होइन, यो अटुट आस्थाको धरोहर हो। यहाँका ढुङ्गा–ढुङ्गामा इतिहास र विश्वासका कथाहरू कुँदिएका छन् । तर, विडम्बना! उचित प्रचारप्रसार र भौतिक पूर्वाधारको अभावले यो क्षेत्र एउटा सानो भौगोलिक घेराभित्रै सीमित बन्न पुगेको छ ।

आस्था र शक्तिको संगम

पञ्चकन्या जाल्पादेवीलाई यस क्षेत्रकै सबैभन्दा शक्तिशाली देवीका रूपमा पूजिन्छ। स्थानीय बासिन्दा जनक कार्कीका अनुसार यहाँको महिमा शब्दमा बयान गर्न सकिँदैन। “हाम्रो लागि जाल्पादेवी संरक्षक हुनुहुन्छ,” उहाँ भन्नुहुन्छ, “तर यहाँ नियम र अनुशासनको ठूलो महत्त्व छ। पूजा र दर्शनमा थोरै मात्र लापरबाही भएमा तत्कालै कुनै न कुनै विपत्ति आइपर्ने जनविश्वास छ ।”

हुन पनि, लुङथुङवासीहरू कुनै पनि नयाँ कामको थालनी गर्नुअघि जाल्पादेवीको शरणमा पुग्छन्। विशेष गरी विदेश यात्रा, नयाँ व्यवसाय वा महत्त्वपूर्ण पारिवारिक निर्णय लिनुअघि यहाँ पुगेर ‘वर’ (आशिष्) माग्ने चलन पुस्तौँदेखि चल्दै आएको छ।

शिलामा कुँदिएका रहस्यहरू

मन्दिर परिसरमा पुग्दा त्यहाँ देखिने दृश्यले जो–कोहीलाई अचम्मित बनाउँछ। देवस्थल वरपरका प्राकृतिक शिलाहरूमा हल गोरु, हलो, नाग र विभिन्न देवीदेवताका आकृतिहरू प्रष्ट देख्न सकिन्छ। यी आकृतिहरूलाई कसैले प्राचीन सभ्यताको भग्नावशेष मान्छन् त कसैले प्रकृतिको अद्भुत सिर्जना। तर, स्थानीयका लागि यी आकृतिहरू जाल्पादेवीको प्रत्यक्ष उपस्थितिका प्रमाण हुन्। यिनै शिलाहरूले यो स्थानको धार्मिक र सांस्कृतिक ओजलाई अझ प्रगाढ बनाएका छन्।

मेला र मान्छेहरूको भिड

वर्षको दुई पटक— वैशाख पूर्णिमाको पञ्चमी र मङ्सिर पूर्णिमाको पञ्चमीमा यो सुनसान डाँडा एकाएक गुल्जार हुन्छ। टाढा–टाढाबाट भक्तजनहरू ठूलो संख्यामा यहाँ मेला भर्न र पूजाआजा गर्न आइपुग्छन्। त्यस समयमा देखिने धार्मिक उत्साहले यो क्षेत्र धार्मिक पर्यटनको ठूलो केन्द्र बन्न सक्ने संकेत गर्दछ।

विकासको पर्खाइमा ओझेलिएको गन्तव्य

धार्मिक र प्राकृतिक रूपमा यति सम्पन्न भएर पनि पञ्चकन्या जाल्पादेवीले पाउनुपर्ने जति चर्चा पाएको छैन। सडक पहुँचको कठिनता र आवश्यक पर्यटकीय पूर्वाधार नहुँदा यहाँको सम्भावना कुण्ठित भएको छ ।

यद्यपि, पछिल्लो समय स्थानीय सरकारले केही आशाका किरणहरू देखाएको छ। वडाध्यक्ष चन्द्रबहादुर विष्टका अनुसार २०७६ सालदेखि वडाले सीमित बजेटका बाबजुद पनि संरक्षण कार्य सुरु गरेको छ। “हामीले हालसम्म करिब १० लाखको लागतमा मन्दिर क्षेत्रको घेराबारा, सरसफाइ र केही संरचना निर्माण गरेका छौँ,” विष्ट भन्नुहुन्छ, “तर यतिले मात्र पुग्दैन। यो त केवल सुरुवात मात्र हो ।”

भविष्यको बाटो

पञ्चकन्या जाल्पादेवीको संरक्षण र प्रवर्द्धनका लागि अब पदमार्ग निर्माण, सूचना बोर्डहरूको स्थापना र व्यापक प्रचारप्रसारको खाँचो छ। यदि राज्यका माथिल्ला निकाय र पर्यटन प्रवर्द्धकहरूको ध्यान यसतर्फ पुग्न सक्यो भने, यो क्षेत्र केवल हतुवागढीको मात्र नभई पूरै भोजपुर जिल्लाकै प्रमुख धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्नेछ ।

लुङथुङका डाँडाहरूमा अझै पनि जाल्पादेवीको शक्ति र प्रकृतिको सुन्दरताको सुसेली सुनिन्छ। प्रतीक्षा छ त केवल ती सुसेलीहरूलाई संसारभरि पुर्‍याउने एउटा बलियो माध्यमको। स्थानीयको विश्वास छ – एक दिन जाल्पादेवीको महिमाले देशको सीमा नाघ्नेछ र यो ओझेलिएको स्वर्ग सबैको साझा गन्तव्य बन्नेछ ।