लण्डन, ५ जेष्ठ । गाडी एसेम्बल गर्नेदेखि जटिल शल्यक्रियासम्म गर्ने रोबोटहरू अब तपाईंको वार्डरोबमा छिर्ने तयारीमा छन्। अहिलेसम्म सुई र धागोसँग खेल्न नसकेका रोबोटहरू अब टिसर्ट र अन्य पहिरन तयार गर्न सक्षम हुँदैछन्। यसले विश्वको विशाल तयारी पोसाक (गार्मेन्ट) उद्योगमा ठूलो हलचल ल्याउने संकेत देखिएको छ।

हाल विश्वभर प्रयोग हुने अधिकांश लुगाहरू एसियाली मुलुकका कम पारिश्रमिक पाउने कामदारहरूले हातैले सिलाउँदै आएका छन्। कपडा नरम र लचिलो हुने भएकाले यसलाई मेसिनबाट सिलाउन निकै गाह्रो मानिन्थ्यो। तर, प्रविधिमा भइरहेको नयाँ विकासले यो चुनौतीलाई चिर्दैछ।

सिउनुको सट्टा टाँस्ने प्रविधि
क्यालिफोर्नियास्थित ‘क्रिएट मी’  नामक कम्पनीले एउटा फरक उपाय निकालेको छ— लुगा सिउनुको सट्टा टाँस्ने। कम्पनीका कार्यकारी प्रमुख क्याम मायर्स भन्छन्, “सिउँदा कपडाको सन्तुलन मिलाउन गाह्रो हुन्छ, तर टाँस्ने प्रविधिबाट यो काम निकै सहज हुन्छ।”

उनका अनुसार यो प्रविधिमा प्रयोग गरिने ‘ग्लु’ आइरन गर्दा वा वासिङ मेसिनमा धुँदा पनि पग्लिँदैन। यो कम्पनीले अहिले भित्री वस्त्र (अन्डरवेयर) बनाइरहेको छ र छिट्टै टिसर्ट उत्पादन सुरु गर्ने तयारीमा छ। आगामी वर्षदेखि यसको ठूलो स्तरमा उत्पादन  सुरु हुनेछ।

सिलाईको भविष्य र ‘सफ्टवेयर अटोमेसन’
सबै कम्पनी सिउने काम बन्द गर्ने पक्षमा भने छैनन्। अमेरिकाको जर्जियास्थित ‘सफ्टवेयर अटोमेसन’ का प्रमुख पलानिस्वामी राजान भन्छन्, “सिलाई प्रविधि हराएर जाँदैन।” विशेषगरी जिन्स जस्ता फेसनदार कपडामा देखिने गरी गरिने सिलाई नै त्यसको मुख्य आकर्षण हुने उनको तर्क छ। उनको कम्पनीले यस्तो रोबोट बनाउँदैछ जसले मानिसले जस्तै सिलाई गर्न सक्छ र त्यसको लागत आयातित लुगा सरह नै हुने दाबी गरिएको छ।

वातावरणलाई फाइदा, कामदारलाई चिन्ता
गार्मेन्ट उद्योगमा रोबोटको प्रयोगले दुईवटा ठूला प्रभाव पार्ने देखिन्छ:

१. वातावरणीय सुधार: हाल विश्वभर वार्षिक ९ करोड २० लाख टन कपडाजन्य फोहोर उत्पादन हुन्छ। रोबोटको प्रयोगले माग अनुसार मात्र उत्पादन गर्न सम्भव हुनेछ। अस्ट्रियामा गरिएको एक अध्ययन अनुसार, स्थानीय स्तरमै रोबोटबाट लुगा बनाउँदा ढुवानी र खेर जाने कपडामा कमी आउनेछ, जसले कार्बन उत्सर्जनलाई ४५ प्रतिशतसम्म घटाउन सक्छ।

२. रोजगारीमा संकट: यदि पश्चिमा देशहरूले आफ्नै देशमा रोबोटबाट लुगा उत्पादन गर्न थाले भने एसियाली देशका लाखौं कपडा कामदारहरू बेरोजगार हुन सक्छन्। सस्तो श्रमका कारण एसियामा टिकेको यो उद्योग पुनः युरोप र अमेरिकातर्फ फर्कने (Re-shoring) सम्भावना बढेको छ।

चुनौतीहरू अझै बाँकी
रोबोटिक प्रविधि आए पनि कपडा उद्योगमा मानिसको आवश्यकता पूर्ण रूपमा समाप्त भइहाल्ने देखिँदैन। कपडा रंगाउने र धागो बनाउने जस्ता कामहरू अझै पनि चुनौतीपूर्ण छन्। जर्मन कम्पनी ‘रोबोटेक्सटाइल’ का माइकल फ्रेडे भन्छन्, “यो उद्योगलाई पूर्ण रूपमा स्वचालित हुन अझै १० वर्ष लाग्न सक्छ।”

विज्ञहरूका अनुसार भविष्यमा रोबोट र मानिस एकसाथ मिलेर काम गर्ने ‘सह-अस्तित्व’  को वातावरण बन्नेछ। यद्यपि, प्रविधिको यो दौडले सस्तो श्रममा निर्भर देशहरूलाई भने आफ्नो रणनीति बदल्न दबाब दिने निश्चित छ।