सुनसरीमा जुटखेतीतर्फ किसानको आकर्षण बढ्दो : मूल्य र मागमा सुधार भएपछि क्षेत्रफलमा वृद्धि

काठमाडौँ, भदौ, २ । विगत केही वर्षदेखि सुस्ताएको जुटखेती (पटुवा) तर्फ सुनसरीका किसानहरूको आकर्षण पुनः बढ्न थालेको छ । बजारमा जुटको उचित मूल्य पाउन थालेको र उद्योगहरूबाट माग समेत बढेकाले यस वर्ष जिल्लामा जुटखेती गरिएको क्षेत्रफलमा वृद्धि भएको छ ।

उत्पादन र आम्दानीको अवस्था
सुनसरीको भोक्राहा नरसिंह गाउँपालिका ३ का किसान तारा मण्डलले यस वर्ष एक बिघा क्षेत्रफलमा जुटखेती गर्नुभएको छ । उहाँका अनुसार जुटखेती श्रम र समयका दृष्टिले निकै मेहनतको काम भए पनि यस वर्षको आम्दानीले किसानहरूमा उत्साह जगाएको छ । “चैत वैशाखमा बीउ छरेदेखि गोडमेल, कटानी, पानीमा डुबाउने र रेसा निकाल्ने प्रक्रियासम्म निकै मेहनत लाग्छ,” मण्डलले भन्नुभयो, “तर अहिले बजार मूल्य राम्रो भएकाले वार्षिक १५ देखि २० क्विन्टल जुटबाट २ देखि ३ लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी भइरहेको छ ।”

यस्तै, देवानगञ्ज गाउँपालिका ६ का वीरेन्द्र मण्डलले प्रति कट्ठा दुई देखि तीन मनसम्म जुट उत्पादन हुने गरेको बताउनुभयो । हाल बजारमा जुटको मूल्य प्रतिमन (४० केजी) ५ हजार ५ सय रुपैयाँसम्म पुगेको छ, जसले गर्दा किसानहरूले आफ्नै खेतबाटै नगद आम्दानी गरिरहेका छन् ।

रोजगारीको माध्यम
जुटखेती विस्तारसँगै स्थानीयस्तरमा रोजगारीका अवसरहरू समेत सिर्जना भएका छन् । अहिले जुटको डाँठबाट रेसा निकाल्ने समय भएकाले धेरै मजदुरहरूले यसैबाट जीविकोपार्जन गरिरहेका छन् । देवानगञ्जका रमेश यादवले दैनिक ६ सय रुपैयाँ ज्यालामा जुटको रेसा निकाल्ने काम गरिरहनुभएको छ, जसले उहाँको घरखर्च धान्न ठूलो सहयोग पुगेको छ ।

प्राविधिक सहयोग र आयात प्रतिस्थापन
जुट अनुसन्धान केन्द्र इटहरीका संयोजक सन्तोष त्रिपाठीका अनुसार नेपाली जुट उद्योगहरूलाई आवश्यक पर्ने करिब ८५ प्रतिशत कच्चा जुट यसअघि भारत र बङ्गलादेशबाट आयात हुने गरेको थियो । तर, पछिल्लो समय स्थानीय उत्पादनमा भएको बढोत्तरीले आयात घटाउन मद्दत पुगेको छ । केन्द्रले किसानहरूलाई उन्नत बीउ, झारपात नियन्त्रणका लागि विषादी र रेसा निकाल्ने आधुनिक प्रविधिमा सहयोग गर्दै आएको छ । यद्यपि, मेसिनको प्रयोग गर्दा जुटको डाँठ (दाउराका रूपमा प्रयोग हुने) नष्ट हुने भएकाले किसानहरूले अझै पनि परम्परागत ढङ्गले रेसा निकाल्ने कामलाई नै प्राथमिकता दिइरहेका छन् ।

तथ्याङ्कमा जुटखेती
कृषि ज्ञान केन्द्र सुनसरीको तथ्याङ्क अनुसार जिल्लामा जुटखेतीको क्षेत्रफल क्रमशः बढ्दै गएको छ । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा १ हजार ३०८ हेक्टर क्षेत्रफलमा जुटखेती गरिएकोमा चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा यो बढेर १ हजार ३३४ हेक्टर पुगेको सूचना अधिकारी प्रवीणलाल श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो । सुनसरीको देवानगञ्ज, भोक्राहा नरसिंह, कोशी, हरिनगर र इनरुवा क्षेत्र जुटखेतीका लागि मुख्य पकेट क्षेत्र मानिन्छन् ।

कोशी प्रदेश सरकार र जुट अनुसन्धान केन्द्रले जुटखेती प्रवर्द्धनका लागि थप योजना र प्रोत्साहनका कार्यक्रमहरू अघि सारेका छन् । सरकारले पर्याप्त सिँचाइ र आधुनिक प्रशोधन प्रविधिमा थप लगानी गरेमा जुट उत्पादनमा नेपाल आत्मनिर्भर बन्न सक्ने देखिन्छ ।