नमोबुद्धको विद्यालयमा भित्रियो इजरायली प्रविधि : फोहर पानीबाट सिँचाइ र सौर्य ऊर्जाबाट उज्यालो
काठमाडौँ, असार १८ । काभ्रेको नमोबुद्ध नगरपालिका ४ स्थित जनक माध्यमिक विद्यालय यतिबेला एउटा विद्यालय मात्र रहेन, यो जलवायु अनुकूलन र आधुनिक प्रविधिको ‘जीवित प्रयोगशाला’ बनेको छ । नेपालमै पहिलो पटक इजरायली ‘लगुना’ प्रविधिमा आधारित सौर्य ऊर्जाचालित ‘अफ ग्रिड’ पानी प्रशोधन तथा पुनःप्रयोग प्रणाली सञ्चालनमा आएपछि यस विद्यालयले नयाँ पहिचान बनाएको हो ।
के हो ‘लगुना’ प्रविधि र एफईडब्लु नेक्सस
सामान्यतया प्रयोग भइसकेको पानी खेर जाने गर्छ । तर, जनक माविमा जडान गरिएको यो प्रणालीले प्रयोग भइसकेको पानीलाई वैज्ञानिक ढंगले प्रशोधन गरी पुनः प्रयोगयोग्य बनाउँछ । यस प्रणालीको मुख्य विशेषता भनेको ‘खाद्य-ऊर्जा-पानी अन्तरसम्बन्ध’ हो ।
अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको सफल नमूना
यो परियोजना कुनै एक संस्थाको मात्र प्रयास नभई नेपाल, अमेरिका र इजरायलका प्रतिष्ठित संस्थाहरूको त्रिकोणात्मक सहकार्यको उपज हो । काठमाडौँ विश्वविद्यालय (केयू) को ‘नेपाल प्रविधि नवप्रवर्तन केन्द्र’ र स्थानीय ‘संस्कृति फाम्र्स एण्ड रिसर्च सेन्टर’ ले यसको नेतृत्व गरेका छन् ।
यसमा अमेरिकाको मेरिल्यान्ड विश्वविद्यालयको ‘ग्लोबल फ्युचर एलायन्स’ र इजरायलको ‘द अरावा इन्स्टिच्युट फर इन्भाइरोन्मेन्टल स्टडिज’ ले प्राविधिक र आर्थिक सहयोग पुर्याएका छन् । मेरिल्यान्ड विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डा. एमी सापकोटाका अनुसार तीन वर्षको अथक अनुसन्धान र सन् २०२३ मा प्राप्त ‘ग्रान्ड च्यालेन्ज’ अनुदानले यो सपनालाई साकार पारेको हो ।
विद्यार्थीका लागि ‘किताबबाहिरको सिकाइ’
नेपाल प्रविधि नवप्रवर्तन केन्द्रका निर्देशक प्रा. डा. विमप्रसाद श्रेष्ठ यो परियोजनालाई विद्यार्थीको उज्ज्वल भविष्यसँग जोड्नुहुन्छ । उहाँका अनुसार अब मावि तहका विद्यार्थीले पानी प्रशोधन र नवीकरणीय ऊर्जाका कुरा किताबमा मात्र सीमित राख्नु पर्दैन । उनीहरूले विद्यालयमै यसको प्रत्यक्ष अवलोकन, सञ्चालन र प्रयोगात्मक अभ्यास गर्न पाउनेछन् । यसले भविष्यमा दक्ष प्राविधिक र वैज्ञानिक उत्पादन गर्न मद्दत पुग्ने विश्वास गरिएको छ ।
कसरी काम गर्छ यो प्रणालीले ?
इजरायलको ‘लगुना इनोभेसन’ कम्पनीले विकास गरेको यो प्रविधि निकै सरल र प्रभावकारी छ । विद्यालयमा प्रयोग भएको पानी संकलन गरिन्छ, त्यसलाई वैज्ञानिक विधिबाट प्रशोधन गरिन्छ र सौर्य ऊर्जाको सहयोगले सिँचाइ प्रणालीमा पठाइन्छ ।
संस्कृति फाम्र्सका इन्जिनियर श्रीकृष्ण धितालका अनुसार, पहिलो वर्ष यसरी प्रशोधित भएको पानीको गुणस्तर नियमित रूपमा प्रयोगशालामा परीक्षण गरिनेछ । यदि नतिजा अपेक्षित आएमा (जसको सम्भावना बलियो छ), यो प्रविधिलाई देशभरका अन्य विद्यालय र समुदायमा विस्तार गर्ने योजना रहेको छ ।
जलवायु परिवर्तनसँग लड्ने एउटा कडी
नेपालका लागि इजरायलका राजदूत महामहिम श्मुलिक एरी बासले हालै यसको उद्घाटन गर्दै यो प्रविधिले नेपालको जलवायु उत्थानशीलतामा ठूलो सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो । जलवायु परिवर्तनका कारण पानीको स्रोत सुक्दै गएको अवस्थामा प्रयोग भइसकेको पानीलाई पुनः प्रयोग गर्नु र जीवाष्म इन्धनको सट्टा घामबाट ऊर्जा लिनु नै आजको आवश्यकता हो ।
जनक माविमा सुरु भएको यो सानो पाइलाले नेपालका सुक्खाग्रस्त क्षेत्रहरूमा पानी र खाद्य सुरक्षाको नयाँ बाटो देखाउन सक्छ । एउटा विद्यालयबाट सुरु भएको यो ‘प्रविधि हस्तान्तरण’ भोलि देशभरको कृषि र जल व्यवस्थापनको मेरुदण्ड बन्न सक्ने आशा गरिएको छ ।
