भारतमा युवा विद्रोहको लहर : मोदी सरकारका लागि दशककै कठिन परीक्षा

काठमाडौँ, साउन २३ ।  भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले एक दशकभन्दा बढी समयदेखि आफ्नो ‘बलियो र अविचलित’ नेतृत्वको छवि कायम राख्नुभएको छ । तर, पछिल्ला केही सातादेखि भारतका सडकहरूमा देखिएको युवाहरूको आक्रोशपूर्ण लहरले मोदी सरकारलाई अहिलेसम्मकै गम्भीर राजनीतिक चुनौतीको सामना गर्न बाध्य पारेको छ ।

परीक्षामा भएका धाँधली र अनियमितताको विरोधबाट सुरु भएको यो आन्दोलनले अन्ततः दुई साताअघि भारतका शिक्षामन्त्रीको राजीनामा समेत गराएको छ । यो राजीनामालाई मोदी सरकारका लागि एक दुर्लभ र ठूलो राजनीतिक धक्काका रूपमा हेरिएको छ ।

‘कक्रोच जनता पार्टी’ र डिजिटल विद्रोह
यसपटकको आन्दोलनको नेतृत्व कुनै स्थापित राजनीतिक दलले नभई ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (सीजेपी) नामक एक अनलाइन समूहले गरिरहेको छ। सामाजिक सञ्जालबाट सुरु भएको यो आन्दोलन नयाँ दिल्लीका सडक हुँदै अहिले भारतका विभिन्न सहरहरूमा डढेलोझैँ फैलिएको छ ।

सुरुमा परीक्षाका प्रश्नपत्र चुहावटविरुद्ध केन्द्रित यो आन्दोलन अहिले व्यापक बनेको छ । युवाहरूले बेरोजगारी, अवसरको कमी र सरकारको बढ्दो नियन्त्रणकारी कार्यशैलीविरुद्ध आवाज बुलन्द पारिरहेका छन् । आन्दोलनकारीको माग सम्बोधन गर्न सरकारले परीक्षा धाँधलीविरुद्ध कडा सजायको व्यवस्था गर्ने कानुन त ल्यायो, तर युवाहरूमा व्याप्त गहिरो असन्तुष्टि अझै शान्त हुन सकेको छैन ।

प्रविधि भर्सेस युवा आक्रोश
सरकारले प्रदर्शन दबाउन आधुनिक प्रविधिको सहारा लिएको छ । प्रदर्शनकारीको पहिचान गर्न कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) जडित क्यामेराहरूको प्रयोग र प्रदर्शन स्थलमा इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध गरिनुले सरकार कति रक्षात्मक बनेको छ भन्ने प्रष्ट हुन्छ । ‘एक्सेस नाउ’का अनुसार भारत विश्वमै सबैभन्दा बढी इन्टरनेट बन्द गर्ने देशहरूको सूचीमा दोस्रो स्थानमा छ ।

यति मात्र होइन, आन्दोलनमा सहभागी महिलाहरूले अनलाइन दुर्व्यवहार र धम्कीको सामना गर्नुपरेको छ । तर, प्रविधिमा पोख्त युवाहरूले सरकारी अवरोधका बाबजुद वैकल्पिक सञ्चार माध्यम प्रयोग गर्दै आफ्नो सन्देश फैलाउन छाडेका छैनन् । युवाको यो शक्तिलाई महसुस गरेरै हुनसक्छ, प्रधानमन्त्री मोदीले पनि अहिले इन्स्टाग्राम जस्ता प्लेटफर्ममा युवाहरूलाई लक्षित गर्दै साना भिडियोहरू (रील्स) मार्फत उपस्थिति बढाउन थाल्नुभएको छ ।

परीक्षा मात्र होइन, भविष्यकै चिन्ता
भारतका युवाहरू केवल प्रश्नपत्र चुहावटबाट मात्र आक्रोशित छैनन्। उनीहरूको आक्रोशको चुरो वर्षौंसम्म कठोर परिश्रम गरेर लोकसेवा र अन्य प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षा दिँदा पनि भविष्य सुरक्षित नहुनुमा छ। सार्वजनिक संस्थाहरूको निष्पक्षतामाथि उठेको प्रश्नले युवाहरूमा चरम निराशा पैदा गरेको छ ।

सीजेपीका संस्थापक अभिजीत दीपक भन्नुहुन्छ, “जनता यी विषयबाट निकै निराश र थकित भइसकेका छन्। हाम्रो आन्दोलनले यति ठूलो समर्थन पाउनुको मुख्य कारण नै यही हो ।” उहाँका अनुसार यो आन्दोलन तत्काल राजनीतिक दल बन्ने उद्देश्यमा छैन, तर यसले सरकारमाथि दबाब समूहका रूपमा निरन्तर काम गर्नेछ ।

आगामी निर्वाचन र युवा मतदाता
भारतमा युवा जनसङ्ख्याको हिस्सा ठूलो छ, जुन आगामी निर्वाचनका लागि निर्णायक शक्ति हो। अर्को आमनिर्वाचन हुन अझै तीन वर्ष बाँकी रहे पनि यो युवा आन्दोलनले राजनीतिक दलहरूलाई आफ्नो एजेन्डा फेर्न बाध्य पारेको छ ।

दिल्लीबाट सुरु भएको यो असन्तुष्टि झारखण्ड जस्ता राज्यहरूमा अझै जारी रहनुले के संकेत गर्छ भने, यो आन्दोलन सजिलै साम्य हुनेवाला छैन। मोदी सरकारका लागि अबको चुनौती केवल परीक्षा प्रणाली सुधार्नु मात्र होइन, बरु करोडौँ युवाहरूको भरोसा पुनः प्राप्त गर्नु पनि हो ।

यो युवा विद्रोहले भारतीय राजनीतिमा नयाँ अध्यायको सुरुवात गरेको छ,  जहाँ सडकको आवाजले सत्ताको समीकरणलाई मात्र होइन, नेतृत्वको कार्यशैलीलाई समेत चुनौती दिइरहेको छ ।