रसुवा/काठमाडौँ । नेपाल र चीनको तिब्बत सीमा क्षेत्रमा गत बुधबार गएको विनाशकारी हिमपहिरो र बाढीको वितण्डा मत्थर नहुँदै पुनः अर्को ठूलो विपद्को खतरा देखिएको छ। हिमनदी भत्किएर आएको लेदोसहितको पहिरोले नदी थुनिएपछि बनेको ‘अस्थायी ताल’ (Barrier Lake) ओभरफ्लो हुन थालेसँगै तल्लो तटीय क्षेत्रमा फेरि त्रास फैलिएको हो।

गत बुधबारको बाढी र पहिरोमा परी हालसम्म नेपाल र चीनतर्फ गरी कुल ४६९ जनाको मृत्यु पुष्टि भइसकेको छ भने १ हजारभन्दा बढी मानिस अझै बेपत्ता छन्। शुक्रबार तालको सतह बढेर पानी बाहिरिन थालेपछि रसुवामा जारी उद्धार कार्य केही समयका लागि रोकिएको थियो।

कसरी बन्यो नयाँ संकट?

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यस प्रकोपले दुईवटा नयाँ ताल सिर्जना गरेको छ:
१. माथिल्लो ताल: हिमनदी भत्किएपछि चीनतर्फको माथिल्लो भागमा जमेको पानी।
२. तल्लो ताल (नेपालतर्फ): ल्हेन्दे नदीमा खसेको ठूलो पहिरोले बहाव थुनेपछि बनेको विशाल ताल। यो ताल नेपाल-चीन सीमा नजिक रहेको छ र यसले भोटेकोसी तथा त्रिशूली नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा जोखिम निम्त्याएको छ।

रसुवाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नरेन्द्र परियारका अनुसार तालको पानी ओभरफ्लो हुन थालेको जानकारी आएको छ। उनले भने, “नदीमा पानीको सतह बढिरहेको देखिन्छ, तर ताल कति ठूलो छ र पानीको गहिराइ कति छ भन्ने यकिन हुन बाँकी छ।”

किन छ यो ताल खतरनाक?

चिनियाँ अधिकारीहरूका अनुसार यस तालमा करिब १५ देखि २० लाख क्युबिक मिटर पानी जमेको छ। आगामी तीन दिनमा थप ३० लाख क्युबिक मिटर पानी थपिने अनुमान गरिएको छ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयका सहायक प्राध्यापक पवन भट्टराई भन्छन्, “यो ताल ढुङ्गा, बरफ र माटोको थुप्रोले बनेको अस्थायी बाँध हो। यस्तो बाँध जुनसुकै बेला फुट्न सक्छ। यदि यो फुट्यो भने तल्लो क्षेत्रमा लेदोसहितको भीषण बाढी आउनेछ, जसले हाइड्रोपावरका सुरुङ र बस्तीहरूमा ठूलो क्षति पुर्‍याउन सक्छ।”

विज्ञहरूका अनुसार यस्तो ‘अस्थायी ताल’ फुट्दा पानीसँगै ढुङ्गा र माटो पनि बग्ने भएकाले यसको विनाशकारी क्षमता सामान्य बाढीको तुलनामा धेरै गुणा बढी हुन्छ।

उद्धार र उपचारमा चुनौती

बाढीले रसुवाका ६ वटा स्वास्थ्य संस्थामा क्षति पुर्‍याएको छ भने ८ जना स्वास्थ्यकर्मी अझै बेपत्ता छन्। कठिन भूगोल र भिरपहराका कारण चिनियाँ इन्जिनियरिङ टोलीलाई पनि तालको सर्वेक्षण गर्न कठिन भइरहेको छ।

यद्यपि, नेपाल सरकारले तत्कालका लागि वैदेशिक सहयोग आवश्यक नरहेको बताएको छ। परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता लोकबहादुर क्षेत्रीले नेपाली सुरक्षा निकायहरूले नै खोज तथा उद्धार कार्य जारी राखेको जानकारी दिनुभयो।

इतिहासको पुनरावृत्ति

हिमालय क्षेत्रमा हिमनदी भत्किने र ताल फुट्ने (GLOF) घटना यो पहिलो भने होइन। सन् २०१२ मा सेती नदीमा आएको आकस्मिक बाढी र २०१६ मा तिब्बतको आरु रेन्जमा भएको हिमपहिरोले पनि ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍याएको थियो।

अहिले रसुवाको ल्हेन्दे नदीमा बनेको तालको अवस्थालाई चिनियाँ पक्षले ‘नियन्त्रणमा लिन सकिने’ दाबी गरे पनि नेपाली अधिकारी र स्थानीय बासिन्दाहरू भने सम्भावित खतरालाई लिएर उच्च सतर्कतामा छन्। विज्ञहरूले स्याटेलाइट निगरानी र पूर्वसूचना प्रणालीलाई चुस्त बनाउन सुझाव दिएका छन्।(स्रोतः अलजाजीरा)