तेहरान/मस्कट ।  इरानले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलडमरूमध्य  मा ओमानसँगको सहमतिमा नयाँ ढुवानी मार्ग घोषणा गर्ने तयारी गरेको छ। इरानका शीर्ष सुरक्षा अधिकारी मोहसेन रेजाईले आगामी केही दिनभित्रै नयाँ मार्ग र प्रतिबन्धित क्षेत्रबारे औपचारिक घोषणा गरिने जानकारी दिनुभएको छ।

शनिबार अमेरिकी सेनाले इरानका तीनवटा तेल ट्याङ्करहरू ध्वस्त पारेपछि तेहरानले यो कदम चालेको हो। इरानी संसदका सभामुख मोहम्मद बागेर घालिबाफले अमेरिकाका नयाँ आक्रमणहरू भएमा त्यसको “अझ भारी र पीडादायी जवाफ” दिने चेतावनी दिनुभएको छ।

इरान–ओमान सम्झौता र नयाँ रुटको स्वरूप
इरानका उप–विदेशमन्त्री काजेम घारिबाबादीका अनुसार नयाँ ढुवानी मार्ग इरानको प्रादेशिक जलक्षेत्र  भित्रबाट जानेछ। यो कोरिडोर करिब ११.३ किलोमिटर (७ माइल) चौडा हुने बताइएको छ।

यद्यपि, यो रुट कहिलेदेखि पूर्ण सञ्चालनमा आउने र जहाजहरूले कुन प्रोटोकल पालना गर्नुपर्ने भन्नेबारे विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन। घारिबाबादीले नयाँ सम्झौता भए पनि हर्मुज जलमार्ग तत्काल पूर्ण रूपमा नखोलिने संकेत गर्नुभएको छ। उहाँले अमेरिकालाई जुन महिनामा भएको प्रारम्भिक शान्ति सम्झौताका प्रतिबद्धताहरू पूरा गर्न, प्रतिबन्धहरू हटाउन र रोक्का गरिएको इरानी सम्पत्ति फुकुवा गर्न माग गर्नुभएको छ।

सुरक्षा जोखिम र विज्ञहरूको विश्लेषण
युनिभर्सिटी अफ सान फ्रान्सिस्कोका प्राध्यापक स्टेफन जुन्सका अनुसार इरानले हर्मुजमा ‘प्रतिबन्धित क्षेत्र’ लागू गर्न खोजे पनि त्यो चुनौतीपूर्ण हुनसक्छ। “इरानी जहाज र विमानहरूले यस्तो क्षेत्र लागू गर्न खोज्दा अमेरिकी आक्रमणको उच्च जोखिम रहन्छ,” उहाँले अल जजीरासँग भन्नुभयो। विश्लेषकहरूका अनुसार इरानले अमेरिकालाई थप सैन्य कारबाहीका लागि उक्साएर आन्तरिक रूपमा राष्ट्रवादको भावना जगाउन र क्षेत्रीय शक्तिहरूलाई दबाबमा राख्न खोजेको हुनसक्छ।

कूटनीतिक प्रयास तीव्र
मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावलाई मध्यनजर गर्दै साउदी अरब र बेलायतका विदेशमन्त्रीहरूबीच टेलिफोन वार्ता भएको छ। साउदी विदेश मन्त्रालयका अनुसार राजकुमार फैसल बिन फरहान र बेलायती विदेशमन्त्री एड मिलिब्याण्डले क्षेत्रीय स्थिरता र अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने विषयमा छलफल गर्नुभएको छ। दुवै पक्षले तनाव न्यूनीकरणका लागि कूटनीतिक प्रयासलाई तीव्रता दिनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

ढुवानीमा उल्लेख्य गिरावट
तनावका कारण हर्मुज जलडमरूमध्य भएर हुने ढुवानी गत मे महिनायताकै न्यून विन्दुमा पुगेको छ। रोयटर्सका अनुसार पछिल्लो १० दिनमा दैनिक औसत १० वटा मात्र व्यापारिक जहाजले यो मार्ग प्रयोग गरेका छन्, जबकि पहिले यो संख्या १५ भन्दा बढी थियो।

गत जुलाई ६ यता यस क्षेत्रमा जहाजहरूमाथि २७ पटक क्षेप्यास्त्र तथा अन्य प्रहारका घटनाहरू भइसकेका छन्। जलमार्गमा बढेको असुरक्षाका कारण धेरैजसो ट्याङ्करहरूले आफ्नो मार्ग परिवर्तन गरेका छन् भने कतिपय बीच बाटोबाटै फर्किएका छन्। यसले विश्वव्यापी तेल आपूर्ति र ऊर्जा बजारमा थप अनिश्चितता सिर्जना गरेको छ।