वासिङ्टन डीसी ।  अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भविष्यका अन्तरिक्ष यात्री र इन्जिनियरहरू उत्पादन गर्ने उद्देश्यले ‘युनाइटेड स्टेट्स स्पेस एकेडेमी’ स्थापना गर्ने प्रस्ताव गर्नुभएको छ। यो एकेडेमी अमेरिकी सैन्य एकेडेमीहरू जस्तै चार वर्षे पूर्ण निःशुल्क डिग्री प्रदान गर्ने एक संघीय शैक्षिक संस्था हुनेछ।

यस एकेडेमीको मुख्य विशेषता भनेको यसका स्नातकहरूले सैन्य सेवामा अनिवार्य सहभागी हुनुपर्ने छैन। बरु, उनीहरूले नासा (NASA) वा अन्य सरकारी नागरिक निकायहरूमा ‘निजामती कर्मचारी’ का रूपमा काम गरेर आफ्नो छात्रवृत्तिवापतको दायित्व पूरा गर्न सक्नेछन्। राष्ट्रपतिले गत अगस्ट २८ मा यससम्बन्धी कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरिसक्नुभएको छ।

आगामी डिसेम्बरसम्म विस्तृत योजना तयार हुने
यो परियोजनाको विस्तृत खाका तयार पार्ने जिम्मेवारी नासाका प्रशासक जारेड आइस्याकम्यानको नेतृत्वमा रहेको एक आयोगलाई दिइएको छ। आयोगलाई आगामी डिसेम्बर (क्रिसमस) सम्ममा एकेडेमी सञ्चालनको मोडेल, भर्ना योग्यता र पाठ्यक्रमका मापदण्डहरू तय गर्न निर्देशन दिइएको छ। आइस्याकम्यानले यसअघि नै अन्तरिक्ष उडानका लागि आवश्यक प्राविधिक र उडान टोलीलाई तालिम दिने एउटा विशिष्ट संस्थाको आवश्यकता औँल्याउँदै आउनुभएको थियो।

निजी क्षेत्रसँगको प्रतिस्पर्धा मुख्य चुनौती
विशेषज्ञहरूका अनुसार नासा र अन्य सरकारी निकायहरूले हाल निजी क्षेत्रका प्रविधि कम्पनीहरूसँग दक्ष जनशक्ति आकर्षित गर्न ठूलो प्रतिस्पर्धा गर्नुपरेको छ। निजी कम्पनीहरूले दिने आकर्षक तलब र सुविधाहरूका कारण सरकारी निकायहरूमा वैज्ञानिक र इन्जिनियरहरूको अभाव देखिन थालेको छ।

यस एकेडेमीले मेधावी विद्यार्थीहरूलाई निःशुल्क शिक्षा दिएर सरकारी सेवामा आबद्ध गराउने एक प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्ने कानुनी अध्ययनका प्राध्यापक डा. एरिक मेरियमले बताउनुभयो। उहाँका अनुसार सैन्य तालिममा रुचि नभएका तर देशको सेवा गर्न चाहने प्रतिभाशाली विद्यार्थीहरूका लागि यो एक उत्कृष्ट अवसर हुनेछ।

बजेट र राजनीतिक प्रभावको संशय
यद्यपि, यो योजना कार्यान्वयनका लागि धेरै चुनौतीहरू पनि रहेका छन्। एकेडेमी सञ्चालन गर्न वार्षिक करिब १ अर्ब डलर खर्च हुने अनुमान गरिएको छ, जसका लागि अमेरिकी संसद् (कंग्रेस) को स्वीकृति अनिवार्य हुन्छ। साथै, विद्यमान एयर फोर्स एकेडेमी जस्ता संस्थाहरू हुँदाहुँदै नयाँ एकेडेमीको आवश्यकता छ वा छैन भन्नेमा पनि बहस सुरु भएको छ।

केही विज्ञहरूले एकेडेमीको पाठ्यक्रममा राजनीतिक प्रभाव पर्न सक्ने र प्राज्ञिक स्वतन्त्रता कुण्ठित हुन सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। क्यालिफोर्नियाका सांसद जर्ज ह्वाइटसाइड्सले प्रशासनले नासाको विज्ञान बजेटमा भारी कटौती गर्न प्रस्ताव गरिरहेका बेला नयाँ शैक्षिक संस्था खोल्नु विरोधाभासपूर्ण रहेको टिप्पणी गर्नुभएको छ।

अन्तरिक्षको बढ्दो सैन्यीकरण र नासाको चन्द्रमामा आधार शिविर बनाउने योजनाका बीच यस प्रस्तावित ‘स्पेस एकेडेमी’ ले भविष्यको अन्तरिक्ष दौडमा अमेरिकालाई कुन दिशामा लैजान्छ भन्ने चासोका साथ हेरिएको छ।