सवारी नियम उल्लङ्घनको भयावह चित्र : कारबाही र जरिवाना मात्रै समाधान हो त?

काठमाडौँ,  असार २२ ।  काठमाडौँ उपत्यकाको सडकमा सवारी नियम उल्लङ्घनको अवस्था कति भयावह छ भन्ने तथ्य पछिल्लो २४ घण्टाको सरकारी तथ्याङ्कले छर्लङ्ग पारेको छ । ट्राफिक प्रहरीले एकै दिनमा २ हजार १७६ जना सवारी चालकलाई कारबाही गरेको छ, जसबाट राज्यले १० लाख ६२ हजार रुपियाँ राजस्व सङ्कलन गरेको छ । तर, दैनिक हजारौँको सङ्ख्यामा हुने यस्ता कारबाहीले सडक अनुशासन कति सुध्रियो भन्ने गम्भीर प्रश्न उब्जिएको छ ।

काठमाडौँ उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता एवं प्रहरी उपरीक्षक नरेशप्रसाद सुवेदीका अनुसार कारबाहीमा पर्नेहरूमा मादक पदार्थ सेवन गर्ने (८१ जना), तीव्र गतिमा सवारी चलाउने (२०२ जना), र सङ्केत बत्ती (ट्राफिक लाइट) मिच्ने (१५९ जना) जस्ता गम्भीर लापरबाही गर्नेहरू छन् । यस्तै, लेन अनुशासन नमान्ने, निषेधित क्षेत्रमा हर्न बजाउने र सडकको फुटपाथमा पार्किङ गर्नेहरूको सङ्ख्या पनि ठूलो छ ।

कारबाही कि चेतनाको अभाव?
हरेक दिन हजारौँ चालक कारबाहीमा पर्नु र लाखौँ रुपैयाँ जरिवाना उठ्नुले एकातिर प्रहरीको सक्रियता त देखाउँछ, तर अर्कोतिर नागरिकमा ट्राफिक नियमप्रतिको उदासीनता र ‘संस्कृति’ को अभावलाई पनि सङ्केत गर्छ । जरिवाना तिर्नुलाई मात्र समाधान मान्ने प्रवृत्तिका कारण सडकमा अनुशासन कायम हुन नसकेको विज्ञहरू बताउँछन् ।

तथ्याङ्क अनुसार, पछिल्लो २४ घण्टामा नियमविपरीत ‘राइड सेयरिङ’ गर्ने १०१ जना, एकतर्फी (वान-वे) बाटो मिच्ने ६६ जना र अन्य साना-ठूला नियम तोड्ने १ हजार ५५ जना कारबाहीमा परेका छन् ।

जनचासोको विषय
सडक सुरक्षाका जानकारहरूका अनुसार जरिवाना र कारबाही सडक व्यवस्थापनका एउटा पाटो मात्र हुन् । जबसम्म सडकको पूर्वाधारमा सुधार, पर्याप्त सडक सङ्केतहरूको व्यवस्था र चालकहरूमा स्वअनुशासनको भावना विकास हुँदैन, तबसम्म प्रहरीको डण्डाले मात्र सडक सुरक्षित बनाउन मुस्किल देखिन्छ ।

के जरिवानाको दर बढाउँदैमा वा दैनिक हजारौँलाई समात्दैमा हाम्रा सडकहरू दुर्घटनामुक्त र अनुशासित होलान्? वा यसका लागि विद्यालय स्तरदेखि नै ट्राफिक शिक्षा र सडकमा व्यावहारिक सुधारको आवश्यकता छ? यो अहिले आम नागरिक र सरोकारवाला निकायले सोच्नुपर्ने मुख्य विषय बनेको छ । राज्यले जरिवानाबाट राजस्व उठाउनुलाई मात्र सफलता मान्ने कि सडकमा नियम तोड्नेहरूको सङ्ख्या शून्यमा झार्ने योजना ल्याउने भन्नेमा अबको बहस केन्द्रित हुनुपर्छ ।