अटिजम र बौद्धिक अपाङ्गता भएका बालबालिकाको विशेष हेरचाह, संस्थागत गराउँदै कार्यवाहक प्रमुख डंगोल : ३३१ जनालाई तालिम
काठमाडौँ, असार २३ । काठमाडौँ महानगरपालिकाले अटिजम र बौद्धिक अपाङ्गता भएका बालबालिकाका लागि विशेष हेरचाह र समावेशी वातावरण निर्माण गर्ने उद्देश्यले बृहत् क्षमता अभिवृद्धि कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ। कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलको ‘समतामूलक समाज निर्माणका लागि विशेष अवस्थाका बालबालिकालाई विशेष प्राथमिकता’ दिने दूरदृष्टिअनुसार महानगरले ३३१ जना अभिभावक, स्वास्थ्यकर्मी र महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकालाई तालिम प्रदान गरेको हो ।
अवानी फाउन्डेसनसँगको प्राविधिक सहकार्यमा सञ्चालित यस कार्यक्रमले विशेष आवश्यकता भएका बालबालिकाको शारीरिक, मानसिक तथा सामाजिक विकासमा प्रत्यक्ष सघाउ पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ ।
नेतृत्वको भिजन : ‘विशेषलाई विशेष हेरचाह’
कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले अटिजम र बौद्धिक अपाङ्गता भएका बालबालिकालाई समाजको मूल प्रवाहमा ल्याउन उनीहरूको अवस्था सुहाउँदो अनुकूल वातावरण निर्माण गर्नुपर्ने योजना अघि सार्नुभएको छ। ‘विशेष अवस्था भएका बालबालिकालाई दया होइन, उनीहरूको क्षमता पहिचान गरी उचित अवसर र विशेष हेरचाहको आवश्यकता पर्छ ।’ भन्ने उहाँको सोचलाई मूर्त रूप दिन महानगरले तल्लो तहसम्मका सरोकारवालालाई तालिममा सहभागी गराएको हो ।
बौद्धिक अपाङ्गता एवं अटिजम कार्यक्रमका फोकल पर्सन पवन ठाकुरका अनुसार, बालबालिकालाई सजाय वा दबाब दिनुको सट्टा उनीहरूको आवश्यकता बुझेर सहयोगी वातावरण बनाउनु नै यो अभियानको मुख्य सार हो ।
तालिमका मुख्य विषय र विशेषज्ञ परामर्श
तालिमका क्रममा व्यवहार विश्लेषक तथा प्रशिक्षक प्रज्ञा श्रेष्ठ प्रधानले अटिजम र बौद्धिक अपाङ्गता रोग नभई विकाससँग सम्बन्धित अवस्था भएको स्पष्ट पार्नुभयो। उहाँले भन्नुभयो, ‘यी बालबालिकालाई परिवर्तन गर्ने होइन, समाज र अभिभावकले उनीहरूलाई बुझ्ने र उनीहरूका लागि अनुकूल वातावरण बनाउने हो ।’
प्रारम्भिक पहिचान : नाम बोलाउँदा प्रतिक्रिया नदिने, आँखामा नहेर्ने र सामाजिक अन्तरक्रियामा रुचि कम देखाउने जस्ता अटिजमका संकेतहरू चिन्न सिकाउने ।
उपचारात्मक विधि : स्पिच थेरापी, अकुपेशनल थेरापी र व्यवहार व्यवस्थापनका माध्यमबाट बालबालिकाको सञ्चार र सिकाइ क्षमता बढाउने ।
सकारात्मक व्यवहार : तुलना र निरुत्साहनको सट्टा प्रशंसा र सरल भाषाको प्रयोगमार्फत बालबालिकालाई आत्मनिर्भर बनाउने ।
दैनिक जीवनोपयोगी सिप : दृश्य सामग्री र चित्रहरूको प्रयोग गरी दैनिक कार्यमा उनीहरूको सक्रियता बढाउने ।
अभिभावकको प्रतिक्रिया र अपेक्षा
तालिममा सहभागी अभिभावकहरूले महानगरको यस कार्यप्रति आभार प्रकट गरेका छन् । आफ्ना बालबालिकाको असामान्य व्यवहारका कारण सामाजिक र मानसिक तनावमा रहेका अभिभावकहरूले महानगरको पहलले आफूहरूलाई ठुलो राहत मिलेको बताए। उनीहरूले आधारभूत ज्ञानसँगै भविष्यमा विशेष सिपमूलक तालिमको समेत अपेक्षा राखेका छन् ।
तथ्याङ्क र अवस्था
विश्वभर हरेक १०० मध्ये एक जनामा अटिजमको अवस्था देखिएको छ भने नेपालमा यो संख्या २ लाख ५० हजारदेखि ३ लाखको हाराहारीमा रहेको अनुमान छ। अटिजम सामान्यतया जन्मको पहिलो ३ वर्षमा देखिने न्यूरोलोजिकल अवस्था हो। त्यस्तै, बौद्धिक अपाङ्गताले मानसिक र दैनिक कार्य गर्ने क्षमतालाई सीमित गर्छ, जसका लागि जीवनभर विशेष सहयोगको आवश्यकता पर्न सक्छ ।
अनुवांशिक कारण, जन्मको समयमा अक्सिजनको कमी, वा गर्भावस्थामा हुने विभिन्न संक्रमणका कारण यस्तो अवस्था सिर्जना हुन सक्छ। यस्ता बालबालिकालाई समयमै पहिचान र निरन्तर थेरापी उपलब्ध गराउन सके उनीहरूको जीवन सहज बनाउन सकिने विज्ञहरूको निष्कर्ष छ ।
महानगरपालिकाले आगामी दिनमा पनि यस्ता विशेष समूहलाई लक्षित गरी समतामूलक र बालमैत्री सहर निर्माणका कार्यक्रमहरूलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ ।
