प्रकृतिको सम्मान र नागरिक चेतनाको महाकुम्भ : सुनिता डंगोलको नजरमा रुद्रमती सरसफाइको १२ वर्ष

काठमाडौँ, साउन ३ । काठमाडौँ महानगरपालिकाकी कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले रुद्रमती (धोवीखोला) सरसफाइ अभियानलाई केवल फोहर उठाउने कार्यका रूपमा मात्र नभई ‘प्रकृतिको सम्मान गर्ने सोच’ निर्माण गर्ने एउटा महत्वपूर्ण क्रान्तिका रूपमा चित्रण गर्नुभएको छ ।

नदी सफाइ अभियानले १२ वर्ष पूरा गरेको अवसरमा आयोजित ‘रुद्रमती स्मारिका’ विमोचन तथा सम्मान समारोहलाई सम्बोधन गर्दै कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले यस अभियानले समाजमा वातावरणीय नैतिकताको नयाँ भाष्य खडा गरेको बताउनुभयो ।

‘कुनै पनि अभियान सुरु हुनु आफैँमा महत्वपूर्ण कुरा हो, तर त्यसलाई १२ वर्षसम्म निरन्तरता दिनु झनै ठुलो उपलब्धि हो ।’ डंगोलले भन्नुभयो, ‘रुद्रमतीलाई पुनर्जीवन दिन स्वयंसेवीहरूले दिनुभएको योगदान अतुलनीय छ । यो अभियानले हाम्रा आउने पुस्तालाई प्रकृतिसँग कसरी जोडिने भन्ने सिकाएको छ ।’

उपलब्धिको दिगोपना र कानुनी कडाइ
डंगोलले अभियानमार्फत प्राप्त भएको उपलब्धिलाई संस्थागत र दिगो बनाउन महानगरपालिका प्रतिबद्ध रहेको उल्लेख गर्नुभयो । महानगरले हाल ‘श्रम बैंक’ मार्फत जनशक्ति परिचालन गरी नदीहरूको नियमित स्वच्छतामा काम गरिरहेको जानकारी दिँदै उहाँले भन्नुभयो, ‘अब हामीले नदीको स्वच्छता कायम राख्न विद्यमान कानुनको पूर्ण पालना गर्नुपर्छ । आवश्यक परे नयाँ कानुन बनाउन र भएका कानुनलाई कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्न महानगर पछि पर्ने छैन ।’

तथ्याङ्कमा १२ वर्षको ‘मिसन रुद्रमती’
२०७० सालबाट सुरु भएको यो महाअभियानले ६३७ हप्ता अर्थात् १२ वर्षको गौरवपूर्ण यात्रा तय गरिसकेको छ । शिवपुरी जंगलबाट सुरु भई वागमतीमा मिसिने ७.५८ किलोमिटर लामो यो नदीलाई सफा राख्न हालसम्म २ लाख ८७ हजार स्वयंसेवीहरू सडक र बगरमा उत्रिएका छन् । यस अवधिमा नदीबाट ७ हजार ७६० मेट्रिक टन फोहर संकलन गरिएको छ, जुन काठमाडौँको नदी सभ्यता जोगाउने प्रयासको एउटा बलियो प्रमाण हो ।

स्मारिका विमोचन र अभियन्ताको सम्मान
काठमाडौँमा आयोजित विशेष समारोहमा कार्यवाहक प्रमुख डंगोलसहित संविधानविद काशीराज दाहाल, पूर्व मुख्य सचिव लीलामणि पौडेल र विभिन्न वडाका अध्यक्षहरूले संयुक्त रूपमा ‘रुद्रमती स्मारिका’ विमोचन गर्नुभयो । सो अवसरमा नदी सफाइमा निरन्तर अहोरात्र खट्ने वडाध्यक्षहरू हीरालाल तण्डुकार, दलबहादुर कार्की र अन्य समर्पित स्वयंसेवकहरूलाई उनीहरूको योगदानको कदर गर्दै सम्मान गरिएको थियो ।

फेरिएको रुद्रमतीको तस्बिर
कुनै समय दुर्गन्ध र फोहरको डंगुरले चिनिने धोवीखोला अहिले फेरिएको छ । रुद्रमती सरोकार समाजका अनुसार, अहिले नदीको पानी सङ्लो हुँदै गएको छ भने किनारमा रोपिएका फूलहरूले दृश्यलाई मनमोहक बनाएका छन् । स्थानीय बासीहरूमा ‘खोलामा फोहर फाल्नु हुँदैन’ भन्ने चेतनाको विकास हुनु नै यो अभियानको सबैभन्दा ठुलो वैचारिक जित हो ।

अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउन नदीलाई १० खण्डमा विभाजन गरी हरेक शनिबार बिहान ७ देखि ९ बजेसम्म नियमित सरसफाइ हुने गरेको छ । मुहानदेखि बागमती दोभानसम्मको यो १० खण्डको सफाइ मोडल अहिले अन्य नदी सफाइका लागि पनि अनुकरणीय बनेको छ ।

वातावरण संरक्षण र नागरिक सहभागिताको यो नमुनाले काठमाडौँलाई पुनः स्वच्छ र सुन्दर सहर बनाउने सपनामा इँटा थप्ने विश्वास कार्यवाहक प्रमुख डंगोलले व्यक्त गर्नुभएको छ ।