काठमाडौं, २५ असोज । साँझको धमिलो उज्यालो बिस्तारै गाढा हुँदै जाँदा मैतीदेवी मन्दिरको गुम्बजमाथि एकाएक सयौं साना बत्तीहरू बल्छन्। एक क्षणअघिसम्म साधारण देखिने मन्दिरको पर्खाल अचानक रङ्गीन भएर जीवन्त हुन्छ, र त्यही उज्यालोसँगै ढोकातिर मानिसको लस्कर पनि बाक्लिन थाल्छ। यो दृश्य अहिले काठमाडौं उपत्यकाभरका मठमन्दिर र शक्तिपीठमा दोहोरिइरहेको छ — दसैं, तिहारको आगमनसँगै।

चाडपर्वको रौनक बढेसँगै उपत्यकाका विभिन्न धार्मिकस्थल झिलिमिली बत्तीले सिङ्गारिएका छन्। मन्दिर परिसरदेखि आसपासका सडकसम्मै फैलिएको यो सजावटले धार्मिकस्थलको सौन्दर्यमा मात्र थप गरेको छैन, साँझपख त्यहाँ पुग्ने भक्तजनको चहलपहललाई समेत बढाएको छ।

साँझ पर्खिने भक्तजन

मैतीदेवी मन्दिर क्षेत्र प्रबन्ध समितिका सदस्यसचिव रमेश खड्गीका अनुसार दिनभरि नै पूजाआजाका लागि भक्तजन आउने गरे पनि बत्ती बलेपछिको साँझ भने अलि फरक हुन्छ। “परिवार तथा आफन्तसँग मन्दिर पुगेर पूजाआजा गर्ने, देवीदेवताको दर्शन गर्ने र सुख, शान्ति तथा समृद्धिको कामना गर्ने परम्पराले पनि धार्मिकस्थलमा भक्तजनको उपस्थिति बढाएको छ। अहिले साँझको समयमा मैतीदेवी मन्दिरमा दर्शन गर्न आउने भक्तजनको घुइँचो लाग्ने गरेको छ,” उनी भन्छन्।

त्यस्तै दृश्य नक्साल भगवती मन्दिरमा पनि देखिन्छ, जहाँ विभिन्न रङका बत्तीले मन्दिर परिसरलाई दर्शनार्थीको आकर्षणको केन्द्र बनाएको छ। बत्ती बल्नासाथ आसपासको सम्पूर्ण क्षेत्र नै उज्यालो देखिन थाल्छ, र पूजाआजा गर्न आउनेसँगै सजावट हेर्नैका लागि मात्र पुग्नेको भीड पनि उस्तै बाक्लिन्छ।

बत्तीभित्रको आस्था र इतिहास

मैतीदेवीका स्थानीय मधुकर पुडासैनीका लागि भने यो सजावट केवल आँखालाई रमाउने दृश्यमात्र होइन। “काठमाडौं उपत्यकामा रहेका मठमन्दिर तथा शक्तिपीठ धार्मिक आस्थाका केन्द्रमात्र नभई यहाँको सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक पहिचानका महत्त्वपूर्ण सम्पदासमेत हुन्। यही परम्पराअनुसार मन्दिर तथा शक्तिपीठमा पनि विशेष सजावट गर्ने गरिएको छ,” उनी भन्छन्।

दसैंमा शक्तिस्वरूपा देवीको पूजाआराधना गर्ने र तिहारमा दीप प्रज्ज्वलन गरी घर, मन्दिर र सार्वजनिकस्थल उज्यालो बनाउने नेपाली समाजको पुरानो परम्परा नै यो झिलिमिली सजावटको जड हो। पुडासैनीका अनुसार यस्ता गतिविधिले धार्मिक परम्परालाई निरन्तरता दिनुका साथै नयाँ पुस्तालाई सांस्कृतिक सम्पदाबारे चिनाउने काम पनि गर्छन्।

भीडसँगै बढेको सतर्कता

तर उज्यालो र उत्सवको यो माहोलसँगै एउटा सतर्कताको आवाज पनि सुनिन्छ। बर्दियाबाट मैतीदेवी मन्दिरमा दर्शन गर्न आएका रमेशकुमार थारू भीड बढ्दै जाँदा सहज आवागमन, सरसफाइ र सुरक्षामा विशेष ध्यान पुर्‍याउनुपर्ने बताउँछन्। “धार्मिक आस्थासँगै सांस्कृतिक परम्परा र सामाजिक सद्भावलाई जोड्ने यस्ता गतिविधिले काठमाडौंको चाडपर्वमय वातावरणलाई थप जीवन्त बनाएका छन्। यहाँको सुरक्षालगायतका कुरामा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ,” उनी भन्छन्।

नक्साल क्षेत्रमा व्यापार गर्दै आएका धर्मेन्द्रकुमार क्षेत्रीका शब्दमा भन्ने हो भने, यहाँका शक्तिपीठलाई “नयाँ दुलहीझैं” सिङ्गारिएको छ। “यहाँका शक्तिपीठको सजावट र झिलिमिली बत्तीले दसैं सुरु भएको आभास हुने गरेको छ। शक्तिपीठको सजावटले यहाँका धार्मिक क्षेत्र निकै रमणीय भएका छन्,” उनी भन्छन्।

मन्दिरदेखि सडकसम्म उज्यालो

यो सजावट केवल मन्दिर परिसरमा मात्र सीमित छैन — आसपासका सडक र सार्वजनिक क्षेत्रसम्मै बत्ती तानिएको छ। साँझ पर्खंदै सडक र मन्दिर दुवै एकैसाथ झिलिमिली हुँदा त्यो दृश्यले स्थानीय बासिन्दामात्र होइन, उपत्यका घुम्न आउने बाहिरी आगन्तुकलाई समेत तान्ने गरेको छ।

गुह्येश्वरी, भद्रकाली, दक्षिणकाली, शोभा भगवती, बङ्गलामुखी, मैतीदेवी र नक्साल भगवतीजस्ता शक्तिपीठहरू वर्षैभरि नै भक्तजनको आस्थाको केन्द्र रहे पनि दसैंको समयमा यिनको महत्त्व अझ बढ्छ। धार्मिक विधिअनुसार पूजा गरी परिवारको सुखसमृद्धिको कामना गर्न र मनोकामना पूरा होस् भन्ने विश्वासका साथ भक्तजन यी ठाउँमा पुग्ने गर्छन्।

स्थानीयहरूको धारणामा, दसैं-तिहारका अवसरमा यसरी सजिने मठमन्दिर र शक्तिपीठले उपत्यकाको धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत भूमिका खेल्न सक्छन् — सम्पदा जोगाउँदै र चाडपर्वको उल्लासलाई अझ जीवन्त बनाउँदै।

साँझ छिप्पिंदै जाँदा, बत्तीको उज्यालोमा नुहाएका यी धार्मिकस्थलहरूले एउटै कुरा बोलिरहेका छन् — आस्था, सम्बन्ध र उत्सवको त्यो पुरानो भाषा, जुन हरेक दसैंमा फेरि नयाँ गरी बोलिन्छ।