काठमाडौं । एक महिनासम्म दैनिक अदुवा सेवन गर्दा केही स्वास्थ्य समस्यामा सुधार आउन सक्छ, तर सबै व्यक्तिमा एउटै प्रभाव देखिन्छ वा अदुवाले सबै रोग निको पार्छ भन्ने वैज्ञानिक प्रमाण छैन।  अदुवाको प्रभाव यसको मात्रा, सेवन गर्ने तरिका, व्यक्तिको स्वास्थ्य अवस्था र प्रयोग गरिरहेका औषधिमा निर्भर हुन सक्छ। विशेषगरी पाचन, वाकवाकी, महिनावारीको दुखाइ, सूजन तथा रगतमा चिनी र कोलेस्ट्रोलसँग सम्बन्धित अनुसन्धानले केही सकारात्मक संकेत दिएका छन्।

अदुवामा के–कस्ता पोषक तथा सक्रिय तत्व हुन्छन्?

यसमा पाइने प्रमुख सक्रिय तत्वहरू निम्न छन्।

• जिन्जरोल (Gingerol): ताजा अदुवामा पाइने प्रमुख जैविक सक्रिय यौगिक। यसमा सूजन र अक्सिडेटिभ तनावसँग सम्बन्धित प्रक्रियामा प्रभाव पार्न सक्ने गुण देखिएका छन्।

• शोगाओल (Shogaol): अदुवा सुकाउँदा वा तताउँदा बन्न सक्ने यौगिक। यसको जैविक गतिविधि प्रयोगशाला अध्ययनमा अनुसन्धान गरिएको छ।

• जिन्जिबेरिन (Zingiberene): अदुवाको सुगन्धमा योगदान गर्ने प्रमुख तेलीय यौगिकमध्ये एक।

• अन्य तत्व: अदुवामा विभिन्न सुगन्धित तेल, फिनोलिक यौगिक र थोरै मात्रामा पोषक तत्व पनि हुन्छन्।

यी यौगिकले शरीरमा कसरी काम गर्छन् भन्ने विषयमा प्रयोगशाला तथा मानव अध्ययन भएका छन्। तर प्रयोगशालामा देखिएको प्रभाव दैनिक खानामा अदुवा खाँदा पनि उही मात्रामा देखिन्छ भन्ने निश्चित हुँदैन। 

 एक महिनासम्म दैनिक अदुवा खाँदा के परिवर्तन हुन सक्छ?

अदुवा सेवन सुरु गरेपछि ठ्याक्कै ३० दिनमा शरीरमा निश्चित परिवर्तन हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न पर्याप्त प्रमाण छैन। तर विभिन्न मानव अध्ययनका आधारमा सम्भावित प्रभावलाई यसरी बुझ्न सकिन्छ।

यस विषयमा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ, किनकि अदुवालाई मधुमेह र मुटुसम्बन्धी रोगको घरेलु उपचारका रूपमा प्रस्तुत गरिने गरेको छ।

२०२६ मा Systematic Reviews जर्नलमा प्रकाशित मेटा–विश्लेषणले टाइप २ मधुमेह भएका व्यक्तिमा गरिएको १३ वटा अध्ययनको नतिजा समेटेको थियो। त्यसमा अदुवाको पूरक सेवनसँग निम्न औसत परिवर्तन सम्बन्धित थिए।

यी नतिजाको सही अर्थ के हो?

• यी तथ्याङ्क टाइप २ मधुमेह भएका सहभागीमा अदुवाका पूरक प्रयोग गर्दा देखिएको औसत अन्तर हो; सामान्य खानामा अदुवा थप्दा ठ्याक्कै यस्तै प्रभाव हुन्छ भन्ने होइन।

• अध्ययनबीचको भिन्नता धेरै थियो। उदाहरणका लागि, खाली पेटको रक्तचिनीसम्बन्धी नतिजामा (I^2) करिब ८६ प्रतिशत थियो, जसले अध्ययनका परिणाममा ठूलो असमानता देखाउँछ।

• उक्त समीक्षाले LDL कोलेस्ट्रोल र कुल कोलेस्ट्रोलमा स्पष्ट सांख्यिकीय सुधार भेटेन।

• २०२४ को अर्को व्यवस्थित समीक्षा तथा मेटा–विश्लेषणले भने रक्तचिनी र HbA1c मा समग्र रूपमा उल्लेखनीय प्रभाव पुष्टि गर्न सकेन।

   अदुवाले मधुमेह व्यवस्थापनमा सहायक भूमिका खेल्न सक्छ भन्ने सम्भावना छ, तर मधुमेहको औषधिको विकल्प होइन। नियमित औषधि, सन्तुलित भोजन, शारीरिक गतिविधि र चिकित्सकीय निगरानी नै मुख्य उपाय हुन्।

एक महिनामा कति अदुवा खानु उपयुक्त हुन्छ?

अदुवा दैनिक खानामा प्रयोग गर्नु र अदुवाको क्याप्सुल वा सघन अर्क सेवन गर्नु फरक कुरा हो। अनुसन्धानमा प्रायः निश्चित मात्राका पूरक प्रयोग गरिएका छन्, जसलाई घरमा प्रयोग गरिने ताजा अदुवाको ग्रामसँग सीधै तुलना गर्न मिल्दैन।

२०२२ मा The American Journal of Clinical Nutrition मा प्रकाशित समीक्षाले विभिन्न अध्ययनमा अदुवाका पूरक दैनिक ०.५–३ ग्रामसम्म र अधिकतम तीन महिनासम्म प्रयोग गरिएको उल्लेख गरेको छ। तर यसलाई सबै व्यक्तिका लागि सिफारिस गरिएको दैनिक मात्रा मान्नु हुँदैन।

के दैनिक ४ ग्रामसम्म खान सुरक्षित हुन्छ?

४ ग्रामलाई सबै व्यक्तिका लागि निश्चित सुरक्षित सीमा भन्नु उचित हुँदैन। अदुवाको प्रकार, तयारी, औषधि सेवन र स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार सहनशीलता फरक हुन सक्छ। अमेरिकाको राष्ट्रिय पूरक तथा एकीकृत स्वास्थ्य केन्द्र (NCCIH) ले पनि अदुवाको कुनै एक सार्वभौमिक दैनिक मात्रा तोकेको छैन।

अदुवा सेवन गर्दा हुन सक्ने साइड इफेक्ट

अदुवा सामान्य खाद्य मात्रामा धेरै मानिसले सहन सक्छन्। तर बढी मात्रा वा पूरकको प्रयोगले केही समस्या निम्त्याउन सक्छ।

• छाती वा पेट पोल्ने: अम्लपित्त वा एसिड रिफ्लक्स भएका व्यक्तिमा असहजता बढ्न सक्छ।

• पखाला वा पेट दुख्ने: विशेषगरी बढी मात्रा सेवन गर्दा।

• मुख र घाँटीमा जलन: काँचो अदुवा धेरै चपाउँदा वा धेरै सघन मिश्रण सेवन गर्दा।

• वाकवाकी वा पेटको असहजता: सबैलाई अदुवाले राहत दिन्छ भन्ने हुँदैन; केहीमा उल्टै समस्या हुन सक्छ।

यी सम्भावित असरहरू NCCIH को अदुवासम्बन्धी स्वास्थ्य जानकारीमा पनि उल्लेख छन्।

कसले अदुवा सेवनमा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ?

यी सावधानीहरू अदुवाको पूरक तथा औषधिसँग सम्भावित अन्तरक्रियासम्बन्धी NCCIH को मार्गदर्शनमा आधारित छन्।

बिहान खाली पेटमा अदुवा खानु राम्रो कि खानासँग?

बिहान खाली पेटमा अदुवा खाँदा विशेष रूपमा बढी फाइदा हुन्छ भन्ने बलियो वैज्ञानिक प्रमाण छैन।

• खाली पेटमा खाँदा पेट पोल्ने वा अम्लपित्त बढ्ने व्यक्तिले खानासँगै सेवन गर्नु राम्रो हुन सक्छ।

• अदुवाको चिया मनपर्छ भने बिहान वा दिनको अन्य समयमा पनि पिउन सकिन्छ।

• अदुवामा मह वा कागती मिसाउँदा स्वाद परिवर्तन हुन्छ, तर त्यसले अदुवाको सबै स्वास्थ्य प्रभाव बढाउँछ भन्ने निश्चित प्रमाण छैन।

• अदुवाको रस, पानी वा चियाले शरीरमा जमेको विषाक्त पदार्थ निकाल्छ वा स्वतः तौल घटाउँछ भन्ने दाबीलाई प्रमाणित तथ्यका रूपमा लिनु हुँदैन।

एक महिनासम्म सेवन गरेपछि कस्तो नतिजा अपेक्षा गर्ने?

यो तालिका २०२२ को व्यापक समीक्षा, २०२५ को औषधीय प्रभावसम्बन्धी समीक्षा र NCCIH को स्वास्थ्य मार्गदर्शनलाई समेटेर तयार गरिएको हो।

दैनिक रूपमा थोरै अदुवा खानामा समावेश गर्नु धेरै मानिसका लागि उपयोगी र व्यावहारिक बानी हुन सक्छ। यसको सबैभन्दा आशाजनक प्रयोगमध्ये वाकवाकी कम गर्ने र केही प्रकारको दुखाइमा राहत दिने प्रभाव पर्छ। सूजन, रक्तचिनी र कोलेस्ट्रोलमा सम्भावित लाभबारे पनि अनुसन्धान भइरहेको छ, तर प्रमाण सबै क्षेत्रमा समान रूपमा बलियो छैन।

एक महिनासम्म अदुवा सेवन गर्नु स्वास्थ्यका लागि सहयोगी हुन सक्छ, तर यसले सबैलाई निश्चित फाइदा दिन्छ भन्ने ग्यारेन्टी छैन। यसलाई सन्तुलित आहार, पर्याप्त निद्रा, नियमित शारीरिक गतिविधि र आवश्यक चिकित्सकीय उपचारको विकल्प नभई पूरकका रूपमा लिनु उचित हुन्छ।