सासूको उत्प्रेरणाले बुहारीहरूको ‘मिनिल्याप’
काठमाडौँ, पुस ३० । महोत्तरीको सुन्दरपुरमा झन्डै महिनादिनदेखि घाम लागेको छैन । शीतलहर र चिसो सिरेटोले जनजीवन कष्टकर छ । तर, यही चिसोभित्र सोनमा गाउँपालिका-३ रघनाथपुरकी ६५ वर्षीया सनिचरी राउतको उत्साह भने रापिलो छ । उनी यस क्षेत्रमा केवल एक महिला स्वयंसेविका मात्र होइनन्, एउटा ठूलो सामाजिक परिवर्तनको संवाहक बनेकी छिन् ।
सनिचरीको उत्प्रेरणाले उनका पाँचमध्ये चार बुहारीले सन्तानको रहर पुगेपछि ‘मिनिल्याप’ (स्थायी बन्ध्याकरण) गराएका छन् । पछिल्लो पटक गत साता सुन्दरपुरस्थित आधारभूत स्वास्थ्य सेवा केन्द्रमा आयोजित शिविरमा उनकी कान्छी बुहारी मनतोरियाले पनि सासूकै साथ लागेर बन्ध्याकरण गराइन् ।
महोत्तरीमा शीतलहरको चिसोबीच परिवार नियोजनको न्यानो लहर; स्वयंसेविका सासूको पहलमा आफ्नै चार बुहारीले गराए स्थायी बन्ध्याकरण
तीन छोरी र दुई छोराकी आमा ३० वर्षीया मनतोरिया भन्छिन्, “सासूआमाले सम्झाउनुभयो, श्रीमान्ले पनि सहमति दिनुभयो । गाउँमै निःशुल्क सेवा पाएपछि मलाई ढुक्क भयो ।” ६ दशक पार गरेकी सनिचरी सम्झिन्छिन् – हिजोका दिनमा परिवार नियोजनको कुरा गर्दा मानिसहरू कुट्न आउँथे, धम्की दिन्थे । तर आज समय बदलिएको छ, मानिसहरू आफैँ शिविर कहिले आउँछ भनेर सोध्न थालेका छन् ।
दुर्गममा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच
जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय महोत्तरीको समन्वय र मेरी स्टोप्स (एमएसआई) तथा सुनौलो परिवार नेपालको प्राविधिक सहयोगमा सञ्चालित दुई दिने ‘एकीकृत परिवार योजना शिविर’ मा सनिचरीले आफ्नै बुहारी मात्र होइन, गाउँका अन्य महिलाहरूलाई पनि डोर्याएर ल्याइन् । शिविरको पहिलो दिन उनले ६ जना र दोस्रो दिन आफ्नै बुहारीसहित ३ जनालाई सेवा दिलाउन सहजीकरण गरिन् ।
जनस्वास्थ्य अधिकृत विश्वेश्वर रामका अनुसार समुदायमा चेतनाको स्तर वृद्धि भइरहेको छ । “अहिले परिवार व्यवस्थापनका बारेमा मानिसहरू खुलेर कुरा गर्न थालेका छन्,” उनले भने ।
पुरुषको अनिच्छा अझै चुनौती
महिलाहरू बन्ध्याकरणका लागि अग्रसर देखिए पनि पुरुषहरूमा भने अझै भ्रम कायमै छ । ‘भ्यासेक्टोमी’ (पुरुष बन्ध्याकरण) गर्दा शारीरिक बल घट्छ र श्रम गर्न सकिँदैन भन्ने गलत मान्यताका कारण शिविरहरूमा पुरुषको उपस्थिति न्यून हुने गरेको स्वास्थ्य निर्देशक सरोजचन्द्र न्यौपाने बताउनुहुन्छ ।
महोत्तरीका १५ पालिकाहरूमा एकीकृत परिवार योजना शिविर सञ्चालन
दुर्गम क्षेत्रका विपन्न र दलित समुदायलाई लक्षित गरी निःशुल्क सेवा
सनिचरी राउत जस्ता स्वयंसेविकाको सक्रियताले अन्धविश्वास हट्दै
शिविरमा मिनिल्याप, भ्यासेक्टोमी, इम्प्लान्ट र डिपो लगायतका सेवा उपलब्ध
स्वास्थ्य कार्यालय महोत्तरीका प्रमुख नवलकिशोर साहका अनुसार जिल्लाभर ८७४ जनालाई सेवा दिने लक्ष्यका साथ ११ स्थानमा शिविर सञ्चालन भइरहेको छ । सुन्दरपुर जस्तो दुर्गम भेगमा घरदैलोमै पुगेर दिइएको यो सेवाले एकातिर मातृ–शिशु स्वास्थ्यमा सुधार ल्याएको छ भने अर्कोतिर सनिचरी जस्ता महिलाहरूले समाजमा एउटा नयाँ मानक स्थापित गरिरहेका छन् ।
