मध्यपूर्व तनाव र होर्मुज सुरक्षाबारे ह्वाइट हाउसमा ट्रम्प–ताकाइची वार्ता : सैन्य सहयोग गर्न जापानमाथि अमेरिकी दबाब

एजेन्सी, ५ चैत्र । मध्यपूर्वमा चर्किएको युद्ध र रणनीतिक महत्त्वको ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ (होर्मुज जलडमरूमध्य) को सुरक्षालाई लिएर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र जापानी प्रधानमन्त्री साने ताकाइचीबीच ह्वाइट हाउसमा उच्च जोखिमयुक्त कूटनीतिक वार्ता भएको छ । विश्वको ऊर्जा आपूर्तिको मुख्य मार्ग मानिने यस क्षेत्रको सुरक्षामा जापानले अपेक्षित सहयोग नगरेको भन्दै अमेरिकाले असन्तुष्टि जनाइरहेका बेला यो भेटवार्ता भएको हो ।

सामान्यतया द्विपक्षीय सम्बन्ध सुदृढीकरणमा केन्द्रित हुने यस्ता उच्चस्तरीय भेटवार्ता यसपटक इरानसँगको सम्भावित युद्ध र त्यसले निम्त्याएको सुरक्षा सङ्कटका कारण निकै जटिल बनेको छ । राष्ट्रपति ट्रम्पले होर्मुज जलडमरूको सुरक्षामा जापानलगायतका साझेदार राष्ट्रहरूले पर्याप्त सहयोग नगरेको भन्दै सार्वजनिक रूपमै असन्तुष्टि पोख्दै आएका छन् । जापानले अमेरिकी र इजरायली सैन्य अभियानमा आफ्ना युद्धपोत पठाउने प्रस्ताव यसअघि नै अस्वीकार गरिसकेको छ, जसले दुई देशबीचको सुरक्षा समन्वयमा चिसोपन ल्याएको छ ।

वासिङ्टन प्रस्थान गर्नुअघि नै प्रधानमन्त्री ताकाइचीले ट्रम्पसँगको भेट ‘निकै कठिन’ हुने स्वीकार गरेकी थिइन् । दोस्रो विश्वयुद्धपछिको शान्तिवादी जापानी संविधानले आफ्नो भूभागको रक्षाबाहेक बाह्य सैन्य कारबाहीमा संलग्न हुन बन्देज लगाएको छ । जापानी सेनालाई ‘आत्मरक्षा बल’ का रूपमा मात्र सीमित राखिएको छ ।

यद्यपि, विज्ञहरूका अनुसार अमेरिकी दबाब कम गर्न जापानले समुद्री माइन (विस्फोटक पदार्थ) हटाउने वा सीमित रूपमा नौसैनिक तैनाथ गर्ने जस्ता सहयोग गर्न सक्ने सम्भावना छ । तर अमेरिकी सैन्य अभियानमा प्रत्यक्ष सामेल हुन संविधानको ‘सामूहिक आत्मरक्षा’ को प्रावधान सक्रिय गर्नुपर्ने हुन्छ, जुन जापानभित्र अत्यन्तै संवेदनशील र विवादित राजनीतिक विषय हो ।

एसिया समूहका अध्यक्ष तथा पूर्व अमेरिकी कूटनीतिज्ञ कर्ट क्याम्पबेलका अनुसार ट्रम्पले ताकाइचीमाथि उच्च स्तरको दबाब दिएका छन् । ताकाइचीले जापानलाई मध्यपूर्वमा अमेरिकी योजनाको साझेदारका रूपमा सन्तुलित ढङ्गले प्रस्तुत गर्दै इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रका आफ्ना चासोहरू राख्ने प्रयास गरेको बुझिएको छ ।

जापानकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री तथा पूर्वप्रधानमन्त्री सिन्जो आबेकी निकट सहयोगी मानिने ताकाइचीले यस भेटलाई इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रको सुरक्षा, व्यापार र रणनीतिक सहकार्यमा केन्द्रित गर्न चाहेकी थिइन् । ताइवानको पक्षमा खरो रूपमा उत्रिने नेतृका रूपमा चिनिएकी उनले ऊर्जा, महत्त्वपूर्ण खनिज र क्षेत्रीय सुरक्षाका विषयलाई एजेन्डा बनाए पनि होर्मुज सङ्कटले ती सबै विषयलाई ओझेलमा पारिदिएको छ ।

इरानसँगको तनावले जापानलाई अर्को रणनीतिक सङ्कटमा धकेलेको छ । चीनलाई प्रमुख सुरक्षा चुनौती मान्दै आएको जापान पूर्वी चीन सागर र ताइवान वरपर बढ्दो चिनियाँ सैन्य अभ्यासबाट चिन्तित छ । यही बेला अमेरिकाले जापानमा तैनाथ आफ्ना केही सैनिकलाई मध्यपूर्वतर्फ सार्न थालेपछि पूर्वी एसियामा शक्ति सन्तुलन कमजोर हुने र चीनको मनोबल बढ्ने त्रास टोकियोमा देखिएको छ ।

विश्लेषक क्रिस्टोफर जोनस्टोनका अनुसार अमेरिका फेरि मध्यपूर्वमै अल्झिँदा इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रमा उसको प्रतिरोध क्षमता घट्ने जोखिम छ । तसर्थ, ट्रम्प र ताकाइचीबीचको यो भेटवार्ता केवल दुई देशको आपसी मामिलामा मात्र सीमित नरही, होर्मुजको सुरक्षा, इरान युद्धको प्रभाव र चीनसँगको रणनीतिक प्रतिस्पर्धासहितको समग्र भू–राजनीतिक सन्तुलनको कडीका रूपमा हेरिएको छ ।