इरान-अमेरिका ‘पर्दा पछाडिको’ वार्ता संकटमा: इजरायली आक्रमण जारी रहे हर्मुज जलमार्ग बन्द गर्ने तेहरानको चेतावनी

तेहरान/वासिङ्टन (एजेन्सी), १९ जेष्ठ ।  लेबनान र गाजामा इजरायलले सैन्य आक्रमण तीव्र पारेसँगै इरानले संयुक्त राज्य अमेरिकासँग भइरहेको अप्रत्यक्ष युद्धविराम वार्तालाई जोखिममा पारेको चेतावनी दिएको छ। इरानले आफ्ना सर्तहरू पूरा नभए रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ (हर्मुज जलमार्ग) पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने र नयाँ युद्ध मोर्चा खोल्ने धम्की समेत दिएको छ।

‘सबै मोर्चामा युद्धविराम’ इरानको सर्त
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले सोमबार सामाजिक सञ्जालमार्फत लेबनानमा इजरायली घुसपैठ र इरानी बन्दरगाहहरूमा अमेरिकी अवरोधले विद्यमान समझदारीको उल्लङ्घन गरेको बताउनुभयो। उहाँले भन्नुभयो, “इरान र अमेरिकाबीचको युद्धविराम स्पष्ट रूपमा लेबनानसहित सबै मोर्चाहरूमा लागू हुने युद्धविराम हो। कुनै एक मोर्चामा यसको उल्लङ्घन हुनु भनेको सबै मोर्चामा उल्लङ्घन हुनु हो।”

इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाघर गालिबाफले पनि इजरायलले लेबनानमा गरिरहेको ‘नरसंहार’ र नौसैनिक नाकाबन्दीले अमेरिकाले युद्धविरामको पालना नगरेको प्रमाणित गर्ने दाबी गर्नुभयो। “हरेक निर्णयको मूल्य हुन्छ, र अब त्यो तिर्ने बेला आएको छ,” उहाँले चेतावनीपूर्ण भाषामा भन्नुभयो।

हर्मुज जलमार्ग बन्द गर्ने धम्की
इरानी अर्ध-सरकारी समाचार संस्था ‘तस्निम’ का अनुसार, इरानको शक्तिशाली सैन्य दस्ता ‘इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कप्र्स’ (IRGC) ले इजरायली सैन्य कारबाही नरोकिए ‘नयाँ मोर्चा’ खोल्ने र विश्वको प्रमुख तेल मार्ग हर्मुज जलमार्ग बन्द गर्ने धम्की दिएको छ। IRGC को गुप्तचर निकायले भनेको छ, “लेबनान र गाजामा रातो घेरा काट्नुको अर्थ इरानका लागि प्रत्यक्ष युद्ध सुरु हुनु हो।”

यसैबीच, इरानले मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकासँग भइरहेको ‘टेक्स्ट मेसेज’ (मस्यौदा) आदानप्रदान समेत रोकेको छ। गाजा र लेबनानबाट इजरायली सेना पूर्ण रूपमा फिर्ता नभएसम्म वार्ता अगाडि नबढ्ने तस्निमले जनाएको छ।

डोनाल्ड ट्रम्पको हस्तक्षेप र दाबी
यता, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने आफूले तनाव कम गर्न सक्रिय भूमिका खेलिरहेको दाबी गर्नुभएको छ। सोमबार सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्दै ट्रम्पले इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूसँग फलदायी कुराकानी भएको र इजरायली सेना बेरुततर्फ अघि नबढ्ने आश्वासन पाएको बताउनुभयो।

ट्रम्पले अझै अगाडि बढेर आफूले हेजबुल्लाहका उच्च प्रतिनिधिहरूसँग पनि कुरा गरेको र उनीहरू सबै प्रकारका आक्रमण रोक्न सहमत भएको दाबी गर्नुभयो। अमेरिकाले ‘आतंकवादी संगठन’ को सूचीमा राखेको हेजबुल्लाहसँग अमेरिकी राष्ट्रपतिको यस्तो सीधा संवाद भएको दाबीलाई अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा अनौठो र पहिलो घटनाका रूपमा हेरिएको छ।

ट्रम्पले इरान पनि सम्झौता गर्न इच्छुक रहेको भन्दै आलोचकहरूलाई शान्त रहन आग्रह गर्नुभएको छ। “आरामले बस्नुहोस्, अन्त्यमा सबै कुरा ठीक हुनेछ,” उहाँले भन्नुभएको छ।

मैदानको अवस्था: आक्रमण र विस्थापन
कूटनीतिक दाबीहरूका बीच जमिनमा भने तनाव कम भएको छैन। इजरायली सेनाले लेबनानको दक्षिणी भेगमा आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाउँदै बेरुतको दक्षिणी उपनगर दहिएहमा सर्वसाधारणलाई घर छोड्न आदेश जारी गरेको छ। इजरायली स्थल सेना विगत २६ वर्षयताकै सबैभन्दा गहिराइसम्म लेबनानी भूभागमा प्रवेश गरेको छ।

अमेरिकाले लेबनान र इजरायलबीचको द्वन्द्वलाई इरानसँगको बृहत्तर द्वन्द्वबाट अलग राख्न खोजे पनि तेहरानले भने लेबनान र गाजालाई समावेश नगरी कुनै पनि सम्झौता हुन नसक्ने अडान लिएको छ। इरानको पछिल्लो चेतावनीले मध्यपूर्वमा एक ठूलो क्षेत्रीय युद्धको खतरालाई पुनः जीवित गराएको छ।(स्रोतः अन्तराष्ट्रिय न्यूज एजेन्सी)