काठमाडौँको वडा १७ मा एआईमा आधारित कल सेन्टर

काठमाडौँ, वैशाख २५ ।  काठमाडौँको ऐतिहासिक गल्लीहरू, जहाँ एकातिर प्राचीन सभ्यताका मन्दिरहरू छन्, त्यहीँ अर्कोतिर आधुनिक प्रविधिको एउटा नयाँ युगको सुरुवात भएको छ। यो कथा कुनै विकसित देशको होइन, हाम्रै काठमाडौँ महानगरपालिका वडा नं. १७ को हो ।

जब प्रविधिले बोल्छ…

कल्पना गर्नुहोस्, तपाईँलाई नागरिकता बनाउन के-के कागजात चाहिन्छ भन्ने अन्योल छ । तपाईँले ट्राफिक जाम छिचोल्दै वडा कार्यालय पुगेर सोधिरहनु पर्दैन । तपाईँले आफ्नो फोनबाट ०१-५९७१९८९ डायल गर्नुहुन्छ ।

उताबाट एउटा भद्र महिलाको स्वर सुनिन्छ – “काठमाडौँ वडा १७ को एआई सेवामा स्वागत छ। म तपाईँलाई आज कसरी सहयोग गर्न सक्छु?”

यो कुनै रेकर्ड गरिएको आवाज मात्र होइन, यो त नेपालकै पहिलो ‘संवादात्मक एआई’ हो। तपाईँले आफ्नो प्रश्न सोध्नुहुन्छ, एआईले एकछिन सोच्छ र भन्छ – “पर्खनुहोस्, म हजुरको प्रश्न बुझ्दैछु।” यदि उसँग उत्तर छ भने तत्कालै दिन्छ, नत्र विनम्रताका साथ भन्छ – “माफ गर्नुहोस्, म यो प्रश्नको जवाफ दिन असमर्थ छु। म तपाईँलाई हाम्रो एजेन्टसँग जोड्दैछु ।”

सेकेन्डभरमै तपाईँको कल वडाका कर्मचारीकोमा पुग्छ। प्रविधि र मानवीय सेवाको यो अभूतपूर्व संगमले वडा १७ लाई ‘स्मार्ट वडा’ को वास्तविक पहिचान दिएको छ।

जनप्रनिधि : जो जनताको बीचमा बस्छन्

यो प्रविधिको पछाडि एउटा स्पष्ट भिजन छ – वडा अध्यक्ष एवं महानगरका प्रवक्ता नवीन मानन्धरको । धेरै ठाउँमा हाकिमहरू माथिल्लो तलामा, बन्द कोठाभित्र भेटिन्छन् । तर वडा १७ मा दृश्य फरक छ ।

अध्यक्ष मानन्धर वडा कार्यालय छिर्ने बित्तिकैको खुल्ला ठाउँमा एउटा साधारण टेबुल र केही कुर्सी राखेर बस्नुहुन्छ। सेवाग्राहीले उहाँलाई भेट्न कुनै ढोका ढकढक्याउनु पर्दैन, न त माथिल्लो तलामा उक्लिनुपर्छ। “सेवाग्राहीलाई बस्नै नपर्ने गरी तत्काल सेवा दिएर पठाउनुपर्छ,” उहाँको कार्यशैलीले यही भन्छ।

उहाँ भन्नुहुन्छ, “हामी स्मार्ट वडा बनाउने अभियानमा छौँ। नागरिकलाई कुन कामका लागि के कागजात चाहिन्छ भन्ने घरमै बसीबसी जानकारी भयो भने उहाँहरूको समय र खर्च दुवै जोगिन्छ। हाम्रो लक्ष्य ‘सर्भिस डेलिभरी टु होम’ (घरदैलोमा सेवा) हो ।”

डाटाले बोल्ने सुशासन

यो एआई कल सेन्टरले एक पटकमा १५ जनासँग कुरा गर्न सक्छ। तर यसको काम सूचना दिनुमा मात्रै सीमित छैन। यसले कुन क्षेत्रबाट कस्ता गुनासा आए, कुन विषयमा नागरिकहरू बढी जिज्ञासु छन् भन्ने तथ्याङ्क पनि विश्लेषण गर्छ। यही तथ्याङ्कको आधारमा वडाले भविष्यका योजना र नीतिहरू तय गर्छ ।

डिजिटल क्रान्ति यतिमा मात्र रोकिएको छैन। वडाका विभिन्न स्थान जस्तै इन्द्रायणी मन्दिर र ठँहिटी चोकमा ठूला एलइडी बोर्डहरू राखिएका छन् । जहाँ पर्यटकका लागि नक्सादेखि लिएर वडाका स्वास्थ्य र शिक्षा सम्बन्धी जानकारीहरू निरन्तर प्रसारण भइरहन्छन् ।

नयाँ नेपालको झल्को

२०८३ वैशाख २५ गतेको यो सुरुवातले नेपालको स्थानीय सरकार सञ्चालनमा नयाँ मानक स्थापित गरेको छ। प्रविधिले कसरी पारदर्शिता ल्याउँछ र नेतृत्वले कसरी जनताको पहुँचमा पुग्नुपर्छ भन्ने उदाहरण वडा १७ ले देखाएको छ।

आज वडा १७ का बासिन्दाहरू ढुक्क छन् – किनकि उनीहरूको समस्या सुन्न एउटा हातमा प्रविधि  छ भने अर्कोतिर ढोकामै बसेर सेवा दिने तत्पर नेतृत्व। काठमाडौँ महानगरको यो ‘स्मार्ट’ छलाङले देशभरिका अन्य वडाहरूलाई पनि एउटै सन्देश दिएको छ: भविष्य डिजिटल छ, र त्यो भविष्य सुरु भइसकेको छ ।