झापा, १५ असार । असारको मध्य मध्यतिर देशभरका किसानलाई मानो रोपेर मुरी उब्जाउने चटारो छ। तर, झापाको मेचीनगर–४ बाहुनडाँगीका बासिन्दालाई भने यतिबेला रोपाइँको उल्लासले होइन, ज्यान र धन कसरी जोगाउने भन्ने चिन्ताले सताएको छ।

भारततर्फबाट छावा (बच्चा) सहित आएका ४० देखि ५० वटा जङ्गली हात्तीको बथानले गाउँमै अखडा जमाएर बस्न थालेपछि सीमावर्ती बाहुनडाँगी क्षेत्र यतिबेला रणमैदान जस्तै बनेको छ। दिनभर स्थानीय चियाबारी र झाडीमा लुकेर बस्ने र रात परेपछि बस्ती छिर्ने हात्तीका कारण सर्वसाधारण त्रासमा बाँच्न विवश छन्।

यसपटक आएको बथानमा साना छावाहरू समेत भएकाले हात्तीहरू निकै आक्रामक मुडमा देखिएका छन्। हात्तीकै डरले बालबालिकाहरू विद्यालय जान सकेका छैनन् भने किसानहरू खेतमा पस्न डराएका छन्। “असारको हिलोमा धान रोप्नुपर्ने बेला ज्यान हत्केलामा राखेर दिनभर हात्ती धपाउन हिँड्नुपरेको छ,” एक स्थानीय किसानले दुखेसो पोखे।

हात्ती धपाउन स्थानीय युवा, गाउँले र प्रहरी प्रशासनको टोलीले साइरन बजाउने र होहल्ला गर्ने गरे पनि यो प्रयास बालुवामा पानी खन्याए जस्तै भएको छ। केहीबेर जङ्गल पसेका हात्ती पुनः बस्तीमै फर्कने गरेका छन्।

लामो समयदेखि हात्ती आतङ्क भोग्दै आएका स्थानीयवासी नीलकण्ठ तिवारीले सरकारको उदासीनताप्रति आक्रोश व्यक्त गरे। “हामीले प्रधानमन्त्रीदेखि प्रमुख जिल्ला अधिकारीसम्मलाई पटक–पटक ज्ञापनपत्र बुझायौँ, तर हाम्रो पीडा कसैले सुनेनन्,” उनले भने।
मेचीनगर–४ का वडाध्यक्ष अर्जुन कार्कीले स्थानीय तहको एकल प्रयासले मात्र यो समस्या समाधान नहुने बताए। “हामी अहोरात्र फिल्डमा खटिएका छौँ, तर यो दुई देशबीचको समस्या हो,” वडाध्यक्ष कार्कीले भने, “सङ्घीय सरकारले भारतसँग सीमापार समन्वय नगरेसम्म बाहुनडाँगीले सुख पाउँदैन।”

हात्ती रोक्न सीमा क्षेत्रमा करोडौँ खर्चेर बनाइएको विद्युतीय तारबार (इलेक्ट्रिक फेन्सिङ) अहिले निकै जीर्ण भएको छ। चलाख हात्तीहरूले रुखका हाँगाले तार थिचेर वा पोल नै ढालेर गाउँ छिर्ने नयाँ बाटो पहिल्याइसकेका छन्। साथै, वन क्षेत्रमा हात्तीका लागि पर्याप्त आहारा नहुनु र गाउँमा भण्डारण गरिएको अन्न तथा खेतको धानले उनीहरूलाई मानव बस्तीतर्फ आकर्षित गरिरहेको विज्ञहरूको भनाइ छ।

बाहुनडाँगी भारतको आसाम र पश्चिम बङ्गालदेखि कोशीटप्पुसम्म हात्ती हिँड्ने ऐतिहासिक करिडोर हो। यो समस्याको दिगो समाधानका लागि नेपाल–भारत दुवै देशका सरकारले यो करिडोरको व्यवस्थापन गर्न जरुरी छ। तत्कालका लागि जीर्ण तारबारको मर्मत, प्रभावित क्षेत्रमा थप सुरक्षा परिचालन र किसानलाई बालीनालीको उचित क्षतिपूर्ति नदिए बाहुनडाँगीमा कुनै पनि बेला ठूलो मानवीय क्षति हुन सक्ने देखिन्छ।