दाजुभाइको दीर्घायुको कामना गर्दै रानाथारू समुदायमा मौलिक तिजको रौनक

काठमाडौँ, साउन ३१ । कञ्चनपुर तथा कैलालीमा बसोबास गर्ने रानाथारू समुदायका महिलाहरूले आफ्नो मौलिक एवं सांस्कृतिक पर्व ‘तिज’ हर्षोल्लासका साथ मनाएका छन् । दाजुभाइ तथा भतिजाहरूको सुख, समृद्धि र दीर्घायुको कामना गर्दै महिलाहरूले निराहार व्रत बसी यो पर्व मनाएका हुन् ।

अन्य समुदायले भाद्र शुक्ल तृतीयाका दिन तिज मनाउने प्रचलन रहे पनि रानाथारू समुदायमा भने श्रावण शुक्ल तृतीयाकै दिन यो पर्व मनाउने विशिष्ट परम्परा छ  । यस पर्वको तयारी १५ दिन अगावै सुरु हुने गर्दछ, जसअन्तर्गत दिदीबहिनीहरूलाई निम्ता दिने र गाउँमा ‘सावनकी डोला’ (काठको पिङ) हालेर रमाइलो गर्ने गरिन्छ ।

भीमदत्त नगरपालिका १४ का जानकार पर्शुराम रानाका अनुसार तिजका दिन व्रतालु महिलाहरूले पुरी, पापड, सेमइ, पकौडा र गुलगुला जस्ता परम्परागत परिकारहरू तयार गरी आफन्त र छिमेकीहरूलाई खुवाउने गर्दछन् । विवाहित महिलाहरू समेत यस अवसरमा माइत पुगेर सामूहिक रूपमा पिङ खेल्ने र रमाइलो गर्ने गर्दछन् ।

धार्मिक विश्वास र मौलिक विधि
रानाथारू समुदायको तिज मनाउने विधि अन्य समुदायको भन्दा भिन्न र रोचक छ । भीमदत्त नगरपालिका १४ नयाँ बस्तीकी केशमती रानाले यसको विधिबारे जानकारी दिँदै भन्नुभयो, ‘हामी दिनभर निराहार व्रत बस्छौँ र साँझपख पवित्र कुसको गाँठो पारेर त्यसलाई चाँदीको सिक्काले काटी नदीमा बगाउँछौँ ।’ नदीमा बगेको कुस जति टाढा पुग्छ, दाजुभाइको आयु त्यति नै लामो हुने धार्मिक विश्वास यस समुदायमा रहेको छ ।

चुनौती र संरक्षणको प्रयास
खेतीपातीको काम सकिएपछि थकाइ मेटाउने पर्वका रूपमा समेत लिइने यो संस्कृति संरक्षणमा भने केही चुनौतीहरू देखा परेका छन् । वन क्षेत्रबाट काठ ल्याउन प्रतिबन्ध लागेपछि परम्परागत काठको ‘डोला’ (पिङ) बनाउन कठिन भएको स्थानीय बासिन्दाको गुनासो छ । हाल कतिपय स्थानमा फलामका खम्बाहरू प्रयोग गरेर पिङ बनाउन थालिएको छ ।

आफ्नो छुट्टै पहिचान र मौलिकता बोकेको यो पर्व पछिल्लो समय नयाँ पुस्ताका महिलाहरूमा समेत उत्तिकै लोकप्रिय हुँदै गएको छ । मौलिक संस्कृतिको जगेर्नाका लागि स्थानीयस्तरबाट संरक्षणका मागहरू समेत उठ्न थालेका छन् ।