जेरुसेलम । इजरायलमा भर्खरै सम्पन्न आमनिर्वाचनको अन्तिम नतिजा सार्वजनिक भएसँगै देश पुनः गम्भीर राजनीतिक अन्योल र त्रिशङ्कु संसद्को अवस्थामा धकेलिएको छ। १२० सिट रहेको इजरायली संसद् (नेसेट) मा सरकार बनाउन आवश्यक ६१ सिटको स्पष्ट बहुमत कुनै पनि गठबन्धन वा राजनीतिक ब्लकले प्राप्त गर्न नसकेपछि यो राजनीतिक गतिरोध पैदा भएको हो।

प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुको दक्षिणपन्थी ‘लिकुड ’ पार्टी नेतृत्वको सत्ताधारी गठबन्धन र उनका मुख्य प्रतिस्पर्धी गाडी आइजेनकोट  को मध्यमार्गी ‘यसार ’ पार्टी नेतृत्वको विपक्षी ब्लक—दुवै स्पष्ट बहुमत हासिल गर्न असफल भएका छन्।

इजरायलमा गहिरिँदो राजनीतिक तथा वैचारिक विभाजनका कारण सहज रूपमा बहुमत पुर्‍याएर सरकार गठन गर्नु अत्यन्त कठिन देखिएको छ। यद्यपि, दलहरूलाई सरकार गठनका लागि १२ हप्ताको समय उपलब्ध हुनेछ। यदि यो अवधिमा पनि सहमति जुट्न नसकेमा इजरायली जनता फेरि अर्को आमनिर्वाचनमा जान बाध्य हुनेछन्।

अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्थाहरू तथा राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यो गतिरोध अन्त्यका लागि मुख्यतया ४ वटा सम्भावित विकल्प वा परिदृश्यहरू अघि सारिएका छन्:

१. विपक्षी गठबन्धनको सरकार

कागजी रूपमा हेर्दा, नेतान्याहुलाई सत्ताबाट हटाउन विपक्षी गठबन्धनका लागि यहुदी र अरब दलहरूबीचको सहकार्य नै सबैभन्दा सुनिश्चित बाटो हो। तर, व्यवहारमा यही सहकार्य उनीहरूका लागि ठूलो तगारो बनेको छ।

विपक्षी ब्लकका दुई प्रमुख दक्षिणपन्थी नेताहरू—पूर्वप्रधानमन्त्री नाफ्तली बेनेट र पूर्वरक्षामन्त्री एभिग्डोर लिबरम्यान—संसद्मा रहेका दुई अरब पार्टीहरू (‘जोइन्ट लिस्ट’ र ‘राअम’) को प्रत्यक्ष वा बाह्य समर्थनमा सरकार बनाउने कुराको कडा विरोधी मानिन्छन्। ७ अक्टोबर २०२३ मा हमासले गरेको आक्रमणपछि यी नेताहरूले अरब दलहरूप्रतिको आफ्नो अडान अझ कडा बनाएका छन्।

इजरायलको इतिहासमा सन् २०२१ मा मात्र पहिलोपटक ‘राअम’ नामक अरब पार्टी आठ दलीय गठबन्धनमा सहभागी भई नेतान्याहुलाई सत्ताच्युत गर्न सफल भएको थियो। तर, उक्त सरकार पनि एक वर्षभन्दा बढी टिकेन। यदि विपक्षीहरूले सरकार बनाउन नसके पनि, आफ्नो संसदीय बहुमतको प्रयोग गरेर संसद्को सभामुख  लगायतका प्रमुख पदहरू नियन्त्रण गर्दै नेतान्याहुको कार्यवाहक सरकारलाई अङ्कुश लगाउन भने सक्छन्।

२. राष्ट्रिय सहमतिको सरकार 

दोस्रो विकल्पका रूपमा विद्यमान दुई मुख्य गठबन्धनहरू भत्किएर ‘राष्ट्रिय सहमतिको सरकार’ गठन हुनसक्छ। यस प्रक्रियामा नेतान्याहुको लिकुड पार्टी, उसका केही वर्तमान साझेदारहरू र विपक्षी ब्लकको कम्तीमा एउटा प्रमुख दल सहभागी हुनुपर्नेछ।

स्रोतहरूका अनुसार नेतान्याहु आफ्ना कट्टर-दक्षिणपन्थी राष्ट्रिय सुरक्षा मन्त्री बेन-जभिरलाई सरकारबाट बाहिर राख्न तयार हुन सक्छन्, तर अर्थमन्त्री बेजाजेल स्मोट्रिच र अल्ट्रा-अर्थोडक्स (कट्टरपन्थी धार्मिक) दलहरूलाई भने छोड्न चाहँदैनन्। अर्कातिर, मुख्य प्रतिस्पर्धी गाडी आइजेनकोटले नेतान्याहुसँग एउटै सरकारमा नबस्ने घोषणा गरिसकेका छन्। नेतान्याहुलाई सत्ताबाट हटाउन चाहने उनका समर्थकहरूका लागि आइजेनकोटको सम्भावित सम्झौता ठूलो धोखा ठहरिन सक्छ।

३. विपक्षी सांसदहरू फुटाएर नेतान्याहुको सरकार

तेस्रो परिदृश्य अनुसार नेतान्याहुले विपक्षी दल वा व्यक्तिगत सांसदहरूलाई प्रलोभनमा पारेर आफ्नो पक्षमा ढाल्ने  प्रयास गर्न सक्छन्।

तर, यो बाटो पनि निकै कठिन छ। विपक्षी गठबन्धनका चार प्रमुख नेताहरू—आइजेनकोट, बेनेट, लिबरम्यान र यायर गोलान—सबैले नेतान्याहुसँग कुनै हालतमा सहकार्य नगर्ने स्पष्ट पारिसकेका छन्। नेतान्याहुको गठबन्धन बहुमतभन्दा पूर्ण आठ सिट पछाडि रहेकाले विपक्षी कित्ताबाट आठ जना सांसदहरूलाई फुटाएर ल्याउनु फलामको चिउरा चपाउनुसरह हुनेछ।

४. पुनः नयाँ आमनिर्वाचन 

यी सबै सम्भावना र जोडघटाउका बीच इजरायली राष्ट्रपति इसाक हर्जोगले संसद्मा प्रवेश गरेका दलका नेताहरूसँग औपचारिक परामर्श सुरु गर्नेछन्।

सरकार गठनको संवैधानिक प्रक्रिया यसप्रकार रहनेछ:

• राष्ट्रपतिले परामर्शपछि सबैभन्दा बढी सम्भावना बोकेका नेतालाई सरकार गठनको पहिलो अवसर दिनेछन्। (अरब दलहरूले आइजेनकोटलाई समर्थन गर्ने सम्भावना रहेकाले राष्ट्रपतिले पहिले उनलाई अवसर दिन सक्छन्।)

• जसले पहिलो अवसर पाउँछ, उसलाई सरकार बनाउन २८ दिनको समय दिइनेछ। आवश्यकता परेमा १४ दिन थप गर्न सकिनेछ।

• यदि पहिलो नेता असफल भएमा राष्ट्रपतिले दोस्रो नेतालाई २८ दिनको समय दिनेछन्।

• त्यो प्रयास पनि निष्फल भएमा, नेसेटका बहुमत सांसदहरूले तेस्रो उम्मेदवारलाई जिम्मेवारी दिन राष्ट्रपतिसमक्ष सिफारिस गर्न सक्छन्, जसलाई १४ दिनको समय मिल्नेछ।

यदि यी कुनै पनि संवैधानिक प्रयासबाट निष्कर्ष ननिस्किएमा देश स्वतः पुन: निर्वाचनमा जानेछ।

नेतान्याहुलाई फाइदा र भविष्यको अन्योल

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यो संवैधानिक प्रक्रिया र ढिलाइको प्रत्यक्ष फाइदा कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको रूपमा रहेका बेन्जामिन नेतान्याहुलाई नै पुग्नेछ। उनी अहिले पर्ख र हेरको रणनीतिमा छन्। यदि उनका मुख्य प्रतिस्पर्धी आइजेनकोट पहिलो प्रयासमा असफल भएमा सरकार बनाउने म्याद नेतान्याहुकहाँ आउनेछ। र, यदि उनी स्वयं पनि असफल भएमा नयाँ निर्वाचन नभएसम्म उनी नै कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीका रूपमा सत्तामा टिकिरहनेछन्।

यदि पुनः नयाँ निर्वाचन भयो भने त्यो आगामी वसन्त ऋतु  भन्दा अघि हुने छैन। यसले इजरायललाई पुनः राजनीतिक पक्षाघातको स्थितिमा पुर्‍याउनेछ भने विगत आठ वर्षभित्र इजरायलमा हुने यो सातौँ आमनिर्वाचन हुनेछ।