स्वास्थ्य बीमामा अब नयाँ नियम : प्रथम सेवा विन्दु सरकारीमा मात्रै, देशभर जहाँबाट पनि सेवा लिन सकिने

काठमाडौँ, १६ असार । सरकारले स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रममा दुईवटा महत्त्वपूर्ण नीतिगत फेरबदल गरेको छ, जसले बिमितहरूलाई एकातर्फ नयाँ नियममा बाँध्नेछ भने अर्कोतर्फ उल्लेख्य सहजता प्रदान गर्नेछ ।

नयाँ व्यवस्थाअनुसार, अबदेखि स्वास्थ्य बीमाको पहिलो सेवा (प्रथम सेवा विन्दु) अनिवार्य रूपमा सरकारी स्वास्थ्य संस्थाबाट लिनुपर्नेछ भने बिमितले देशको कुनै पनि स्थानबाट यो सेवा लिन पाउनेछन् ।

पहिलो जाँच सरकारीमा अनिवार्य
स्वास्थ्य बीमा बोर्डले स्वास्थ्य बीमा ऐन, २०७४ र नियमावली, २०७५ मा भएको व्यवस्थालाई कडाइका साथ कार्यान्वयनमा ल्याएको हो । अब बिमितहरूले पहिलो जाँचका लागि सीधै निजी वा सामुदायिक अस्पताल जान पाउने छैनन् ।

यसअघि प्रथम सेवा विन्दुको रूपमा रहेका निजी तथा सामुदायिक अस्पतालहरूले अब विशेषज्ञ सेवा मात्र प्रदान गर्न सक्नेछन्, तर त्यसका लागि सरकारी स्वास्थ्य संस्थाबाट अनिवार्य रूपमा रिफरल लिनुपर्नेछ । बोर्डले यो नियम लागू गर्न झापाको आम्दा, अछामको बयलपाटा र रुकुम पश्चिमको चौरजहारी मिसन अस्पतालजस्ता प्रमुख सामुदायिक अस्पतालहरूलाई प्रथम विन्दुको सेवा बन्द गर्न पत्राचार गरिसकेको छ ।

उपचारमा सहजता: जहाँ बसे पनि सेवा पाइने
यस कार्यक्रमको सबैभन्दा सकारात्मक र ठूलो सुधार भनेको उपचारको पहुँचलाई सहज बनाउनु हो । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री प्रदीप पौडेलको प्रस्तावमा मन्त्रिपरिषद्ले गत वैशाख १६ गते स्वास्थ्य बीमा नियमावली संशोधन गरेसँगै बिमितले भोग्दै आएको एउटा ठूलो झन्झट हटेको छ ।

अब कुनै पनि बिमितले आफूले बीमा दर्ता गराएको जिल्ला वा स्वास्थ्य संस्थामा नै पुग्नुपर्ने बाध्यात्मक अवस्थाको अन्त्य भएको छ । उदाहरणका लागि, बुटवलमा बीमा गराएको व्यक्ति कामको सिलसिलामा पोखरामा बिरामी परेमा, उसले पोखराकै कुनै पनि आबद्ध सरकारी स्वास्थ्य संस्थाबाट पहिलो जाँचको सुविधा लिन सक्नेछ । यसअघि रिफरलकै लागि आफ्नो स्थायी ठेगानामा रहेको अस्पताल पुग्नुपर्ने अव्यावहारिक व्यवस्था थियो ।

सेवा सुरु हुने अवधि घट्यो: अब बीमा गराएको एक महिनापछि नै सेवा लिन पाइनेछ । पहिले यो अवधि तीन महिनाको थियो ।
कार्यान्वयनमा दुई महिना: नियमावली संशोधन भए पनि आवश्यक कार्यविधि निर्माण भइरहेकाले यो व्यवस्था पूर्ण रूपमा लागू हुन करिब दुई महिना लाग्ने बोर्डले जनाएको छ । त्यसपछि देशभरका ४८२ वटै आबद्ध अस्पतालबाट एकैपटक सेवा सुरु हुनेछ ।

बीमाको पहुँच र अवस्था
हाल स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम देशभरका ७७ जिल्लाका ७४९ स्थानीय तहमा विस्तार भइसकेको छ, जसमा झण्डै ९० लाख नागरिक आबद्ध छन् । यद्यपि, सक्रिय बिमितको संख्या भने करिब ४३ लाख मात्रै छ ।

प्रदेशगत रूपमा हेर्दा, गण्डकी प्रदेशमा सबैभन्दा बढी ३४ प्रतिशत जनसंख्या बीमामा समेटिएको छ भने मधेस प्रदेशमा सबैभन्दा कम, केवल ७ प्रतिशत जनसंख्या मात्र यस कार्यक्रममा सहभागी छन् ।