काठमाडौं/तेहरान, १० असार । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायल र इरानबीच १२ दिने युद्धविराममा सहमति भएको घोषणा गरे पनि इरानले त्यसलाई ठाडै अस्वीकार गरेको छ। इरानले इजरायली आक्रमण नरोकिएसम्म कुनै पनि युद्धविराम आफूहरूलाई स्वीकार्य नहुने कडा शर्त अघि सारेको छ, जसले गर्दा मध्यपूर्वको तनाव झनै चुलिएको छ। ट्रम्पको घोषणाको केही घण्टा नबित्दै इजरायलले इरानको राजधानी तेहरानमा आक्रमण जारी राखेको र त्यसको जवाफमा इरानी हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय रहेको समाचारहरू आइरहेका छन्।

ट्रम्पको घोषणा र इरानको प्रतिक्रिया

यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले एक वक्तव्य जारी गर्दै इजरायल र इरानबीच १२ दिने युद्धको अन्त्यका लागि युद्धविराममा सहमति भएको दाबी गरेका थिए। उनले यो सहमति आगामी २४ घण्टाभित्र चरणबद्ध रूपमा लागू हुने बताएका थिए, जसले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा द्वन्द्व अन्त्य हुने आशा जगाएको थियो।

तर, तेहरानबाट आएको प्रतिक्रियाले ट्रम्पको दाबीलाई पूर्ण रूपमा खण्डन गरेको छ। इरानका विदेश मन्त्री अब्बास अराघ्चीले अहिलेसम्म कुनै पनि युद्धविराम सम्झौता नभएको स्पष्ट पारेका छन्। उनले एक शर्त अघि सार्दै भने, “यदि इजरायली शासनले तेहरान समयअनुसार बिहान ४ बजेभित्र इरानी जनतामाथिको गैरकानुनी आक्रमण रोक्छ भने हामीले पनि आफ्नो प्रतिक्रिया रोक्नेछौं। अन्यथा हाम्रो सैन्य अभियानबारे अन्तिम निर्णय लिइनेछ।”

इरानका वरिष्ठ नेताहरूले यसअघि नै ‘थोपरिएको शान्ति’ आफूहरूलाई मान्य नहुने बताउँदै आएका थिए। केही दिनअघि सर्वोच्च नेता आयतोल्ला अली खामेनीले एक भिडियो सन्देशमार्फत भनेका थिए, “हामी ‘थोपरिएको शान्ति’ स्वीकार गर्नेछैनौं।” ट्रम्पको घोषणालाई ‘सम्झौतायुक्त शान्ति’ मान्ने वा ‘थोपरिएको शान्ति’, यसबारे तेहरानले अझै स्पष्ट जवाफ दिएको छैन, तर उसको अडानले सम्झौता सहज नभएको सङ्केत गर्छ।

तेहरानमा आक्रमण जारी

युद्धविरामको घोषणाका बाबजुद राजधानी तेहरानको अवस्था निकै फरक र तनावग्रस्त रहेको अलजजिराले जनाएको छ। इजरायली आक्रमण निरन्तर भइरहेको र त्यसको प्रतिकारमा इरानले आफ्नो हवाई सुरक्षा प्रणाली (एयर डिफेन्स सिस्टम) सक्रिय पारेको छ। इरानको तासनीम समाचार एजेन्सीले सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेखेको छ, “इजरायली विमानद्वारा गरिएका आक्रमणको सामना गर्न इरानले हवाई सुरक्षा प्रणाली प्रयोग गरिरहेको छ।” हमशाह्री समाचार संस्थाका अनुसार तेहरानको पश्चिमी र केन्द्रीय भागका साथै कारज उपनगरमा समेत ठूला विस्फोटका आवाजहरू लगातार सुनिएका छन्।

अमेरिका किन आयो युद्धविराममा?

इजरायलले इरानमाथि आणविक हतियार राखेको आरोपमा आक्रमण थालेको एक सातापछि अमेरिका पनि युद्धमा जोडिएको थियो। अमेरिकाले इरानका तीन आणविक केन्द्रमा बमबारी गरेको थियो, तर यो निर्णय अमेरिकाका लागि प्रत्युत्पादक सावित भयो।

त्यसको प्रतिशोधस्वरूप इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले कतारस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डा अल उदैदमा ६ वटा मिसाइल प्रहार गरेर धावा बोल्यो। इरानको सरकारी समाचार एजेन्सी इर्नाले आईआरजीसीको वक्तव्य उद्धृत गर्दै यसको पुष्टि गरेको छ। इरानको शासक नै फेर्ने अभियानमा रहेका ट्रम्प, आफ्नै सैन्य अड्डामा आक्रमण भएपछि अन्ततः युद्ध नलम्ब्याउने निष्कर्षमा पुगेर युद्धविरामको घोषणा गर्न बाध्य भएको विश्लेषण गरिएको छ।

कतार आक्रमणबारे बाझियो दाबी

इरानले आफ्नो आक्रमण सफल भएको दाबी गरे पनि कतारले त्यसको खण्डन गरेको छ। कतारको रक्षा मन्त्रालयका अनुसार इरानबाट जम्मा १९ वटा मिसाइल प्रहार भएकोमा १८ वटालाई कतारी हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले आकाशमै नष्ट गरिदिएको थियो। एउटा मात्र मिसाइल बेसमा खसे पनि कुनै मानवीय क्षति नभएको कतारको दाबी छ। कतारको परराष्ट्र मन्त्रालयले यो आक्रमणलाई आफ्नो सार्वभौमिकता, हवाई क्षेत्र र संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्रको उल्लंघन भन्दै आवश्यक परे जवाफ दिने अधिकार सुरक्षित राखेको बताएको छ।

यता, इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्ले भने आक्रमण आवासीय क्षेत्रभन्दा टाढा गरिएको र मित्र राष्ट्र कतारमा कुनै खतरा उत्पन्न नगराएको दाबी गरेको छ।

यसैबीच, इराकको बालाद सैन्य अड्डामा पनि आक्रमण भएको पुष्टि भएको छ। बग्दाददेखि करिब १०० किलोमिटर उत्तरमा रहेको उक्त अड्डामा दुईवटा विस्फोटको आवाज सुनिएको तासनीम एजेन्सीले जनाएको छ। क्षतिको विवरण भने आइसकेको छैन। समग्रमा, अमेरिकी घोषणाका बाबजुद जमिनमा द्वन्द्व झन् बढेको छ र इरानको शर्तले स्थितिलाई थप जटिल बनाएको छ।

मुख्य बुँदाहरू:

• अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पद्वारा १२ दिने युद्धविरामको घोषणा, इरानद्वारा आधिकारिक रूपमा अस्वीकार।

• इजरायलले आक्रमण रोके मात्रै आफूहरू पछि हट्ने इरानको कडा शर्त।

• युद्धविरामको घोषणाका बाबजुद इजरायलद्वारा तेहरानमा आक्रमण जारी, इरानी हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय।

• कतारस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डामा इरानको मिसाइल आक्रमणपछि अमेरिका युद्धविरामका लागि दबाबमा।

• आक्रमणबारे इरान र कतारको दाबी बाझियो, मध्यपूर्वमा थप द्वन्द्वको खतरा।