युरोपको सबैभन्दा सानो र अनौठो देश: सान मारिनो बारे रोचक तथ्य

 

युरोपका ठूला देशहरू जस्तै फ्रान्स, जर्मनी, इटालीको चर्चा गर्दा, धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ—इटालीको मुटुमा, पहाडको टाकुरामा बसेको सान मारिनो नामक एक सानो, स्वतन्त्र गणतन्त्र छ, जुन ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक दृष्टिले अत्यन्तै अनौठो छ।

सान मारिनो इटालीले चारैतिरबाट घेरिएको, दक्षिणी युरोपको एपेनिन पर्वतको उत्तरपूर्वी ढलानमा अवस्थित भूपरिवेष्ठित देश हो। यसको क्षेत्रफल जम्मा ६१ वर्ग किलोमिटर मात्र छ, जसले यसलाई युरोपको तेस्रो सानो देश बनाउँछ (भ्याटिकन सिटी र मोनाकोपछि)। राजधानी सान मारिनो सहर माउन्ट टिटानोको टुप्पोमा अवस्थित छ, जहाँबाट इटालीको ग्रामीण क्षेत्र र टाढा एड्रियाटिक सागरको दृश्य देख्न सकिन्छ। सन् २०२५ सम्ममा यहाँको जनसंख्या लगभग ३४,०४२ छ।

: विश्वकै सबैभन्दा पुरानो गणतन्त्र

सान मारिनोको स्थापना सन् ३०१ ईस्वीमा भएको मानिन्छ। यसको कथा एक इसाई ढुंगा-कटैया मारिनस द डाल्मेटियन (Saint Marinus) सँग जोडिएको छ, जो रोमन सम्राट डायोक्लेटियनको धार्मिक उत्पीडनबाट बच्न हालको क्रोएसियाबाट भागेर माउन्ट टिटानो आए। उनले यहाँ सानो इसाई समुदायको स्थापना गरे, जसले पछि स्वतन्त्र गणतन्त्रको रूप लियो। सेन्ट मारिनसले आफ्ना अनुयायीहरूलाई “दुवै मानिस (सम्राट र पोप) बाट स्वतन्त्र” रहने सन्देश दिए, र यही सिद्धान्तमा टिकेर सान मारिनोले शताब्दीयौंसम्म आफ्नो स्वतन्त्रता जोगाइराखेको छ। नेपोलियन बोनापार्टदेखि हालसम्मका शक्तिशाली शासकहरूले समेत यसको स्वतन्त्रताको सम्मान गरेका थिए।

सान मारिनोको शासन प्रणाली विश्वमै अद्वितीय छ। यहाँ राष्ट्र प्रमुखको रूपमा दुई जना “क्याप्टेन रिजेन्ट” (Captains Regent) हुन्छन्, जसलाई संसद (ग्रान्ड एन्ड जनरल काउन्सिल) द्वारा प्रत्येक छ महिनामा निर्वाचित गरिन्छ। यसले कुनै पनि व्यक्तिमा शक्ति केन्द्रित हुन दिँदैन र पुरानो रोमन गणतन्त्रको अभ्यासबाट प्रेरित छ।

सान मारिनोको अर्थतन्त्र मुख्यतया पर्यटन, बैंकिङ, वित्त, उद्योग, सेवा, खुद्रा व्यापार र हुलाक टिकट तथा सिक्काहरूको बिक्रीमा आधारित छ। यहाँको प्रति व्यक्ति आय युरोपका धनी राष्ट्रहरूको हाराहारीमा छ, २०२३ मा लगभग $५३,००० प्रति व्यक्ति GDP रहेको छ। यहाँ कर प्रणाली उदार भएकाले धेरै विदेशी कम्पनीहरू आकर्षित हुन्छन्। सान मारिनोले युरोपेली संघको सदस्यता नलिए पनि, आधिकारिक मुद्राको रूपमा युरो प्रयोग गर्छ।

  • : गुआइता, चेस्ता, र मोन्ताले नामक किल्लाहरू माउन्ट टिटानोका तीन शिखरमा बनेका छन्, जुन देशको प्रतीक हुन्।

  • : सान मारिनोको सरकारी भवन, जहाँ “चेन्जिङ अफ द गार्ड” समारोह हेर्न पाइन्छ।

  • : देशका संस्थापक सेन्ट मारिनसलाई समर्पित मुख्य चर्च।

  • : सान मारिनोको पुरानो शहरलाई युनेस्कोले विश्व सम्पदा सूचीमा राखेको छ।

  • सान मारिनो विश्वको पाँचौँ सबैभन्दा सानो देश हो।

  • यो संसारको सबैभन्दा पुरानो जीवित स्वतन्त्र संवैधानिक गणतन्त्र मानिन्छ।

  • सान मारिनो युरोप परिषद्को सदस्य हो, तर युरोपेली संघको भाग होइन।

  • यहाँको मानव विकास सूचकाङ्क विश्वमा ४३औँ स्थानमा छ।

  • मृत्युदण्ड उन्मूलन गर्ने पहिलो अवस्थित राज्य हो।

सान मारिनो आकारमा सानो भए पनि, यसको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक विशेषताले यसलाई विश्व मानचित्रमा अनौठो र सम्मानित स्थान दिलाएको छ। पहाडको टाकुरामा बसेर शताब्दीयौंदेखि स्वतन्त्रता जोगाउन सफल यो देश साँच्चिकै अद्वितीय छ।