गुगलको क्वान्टम कम्प्युटरको क्षमता ‘क्वान्टम इकोज’ मार्फत प्रकट भयो

काठमाडौं । क्वान्टम कम्प्युटरले गणनाको क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याउनका लागि वैज्ञानिकहरूले ती मेसिनहरूको गणना सही छन् भनेर प्रमाणित गर्नुपर्ने चुनौती थियो। अब, यसमा केही आशा पलाएको छ।

गुगलको ‘विलो’ क्वान्टम चिपले प्रमाणित गर्न सकिने ‘क्वान्टम एडभान्टेज’ हासिल गरेको वैज्ञानिकहरूको टोलीले दाबी गरेको छ। यो यस्तो क्वान्टम गणना हो जुन परम्परागत, शास्त्रीय कम्प्युटरको पहुँचभन्दा बाहिर छ, तर यसको नतिजा सही भएको पुष्टि गर्न सकिन्छ। ‘नेचर’ जर्नलमा अक्टोबर २२ मा प्रकाशित यस गणनाको नतिजा अर्को क्वान्टम कम्प्युटरद्वारा प्रमाणित गर्न सकिनेछ – यद्यपि त्यो अझै गरिएको छैन।

प्रमाणीकरण क्वान्टम कम्प्युटरहरूको सम्भावित अनुप्रयोगका लागि एउटा महत्त्वपूर्ण कदम हो। “यदि मैले तपाईंलाई डाटा सही छ भनेर प्रमाणित गर्न सकिनँ भने, म यसबाट के गर्न सक्छु र?” गुगल क्वान्टम एआई, सान्ता बारबरा, क्यालिफोर्नियाका भौतिकशास्त्री टम ओ’ब्रायनले अक्टोबर १७ को एक पत्रकार सम्मेलनमा भने।

यो गणना, जसलाई “क्वान्टम इकोज” भनिन्छ, विलो चिपमा फ्रन्टियर सुपरकम्प्युटर (विश्वको सबैभन्दा शक्तिशालीमध्ये एक) मा भन्दा १३,००० गुणा छिटो चल्छ। गणनाको पूर्ण सेटले फ्रन्टियरको लगभग १५० वर्षको समय लिनेछ, जसले यसलाई शास्त्रीय रूपमा गणना गर्न असम्भव बनाउँछ। विलोमा भने यसलाई केही दिन मात्र लाग्यो।

“यो निकै विश्वस्त पार्ने कुरा हो कि यसलाई (शास्त्रीय कम्प्युटरबाट) सिमुलेट गर्नका लागि ठूलो कम्प्युटिङ प्रयास र केही एल्गोरिथमिक प्रगतिहरूको संयोजन आवश्यक पर्छ जुन मानिसहरूले अझै पत्ता लगाएका छैनन्, तर ती पत्ता लाग्छन् भन्ने कल्पना गर्नु अनौठो होइन,” एमआईटीका क्वान्टम भौतिकशास्त्री आराम ह्यारोले भने, जो यस अनुसन्धानमा संलग्न थिएनन्। क्वान्टम एडभान्टेजका अघिल्ला दाबीहरू प्रायः सुधारिएको शास्त्रीय गणनाहरूद्वारा पछ्याइएका थिए जसले त्यो फाइदालाई मेटाएको थियो।

केही अन्य क्वान्टम एडभान्टेज दाबीहरूमा प्रमाणीकरणको स्तर थियो, तर त्यो प्रमाणीकरण अक्षम थियो, टेक्सास विश्वविद्यालय, अस्टिनका कम्प्युटर वैज्ञानिक स्कट आरोनसनले भने, जो यस अनुसन्धानमा संलग्न थिएनन्। उदाहरणका लागि, गणनाको आकार बढ्दै जाँदा, यसलाई प्रमाणित गर्न लाग्ने समय द्रुत रूपमा बढ्छ। गुगलको नयाँ गणना समान क्षमता भएको अर्को क्वान्टम कम्प्युटर पाएमा कुशलतापूर्वक प्रमाणित गर्न सकिन्छ।

कुशलतापूर्वक प्रमाणित गर्न सकिने क्वान्टम एडभान्टेज हालका वर्षहरूमा यस क्षेत्रले सामना गरिरहेका सबैभन्दा ठूला चुनौतीहरूमध्ये एक भएको आरोनसन बताउँछन्। “यो एउटा राम्रो उम्मेदवार हो।”

ह्यारो भन्छन्, अझ राम्रो त, एउटा यस्तो एल्गोरिदम हुनेछ जसलाई अर्को क्वान्टम कम्प्युटरको सट्टा शास्त्रीय कम्प्युटरले प्रमाणित गर्न सक्छ। उदाहरणका लागि, क्वान्टम कम्प्युटरहरूको सबैभन्दा प्रसिद्ध अनुप्रयोगहरूमध्ये एक, शोरको एल्गोरिदम, जाँच गर्न सजिलो छ। यसले अत्यन्त ठूलो पूर्णांकलाई दुई मुख्य कारकहरूमा विभाजन गर्छ। ठूला संख्याहरूको लागि, यो कार्य शास्त्रीय कम्प्युटरमा अव्यावहारिक रूपमा लामो समय लिनेछ। ती मुख्य संख्याहरू गणना गर्नमा कठिनाई नै इन्टरनेट डाटा सुरक्षित राख्ने इन्क्रिप्शनको आधार हो। तर पर्याप्त शक्तिशाली क्वान्टम कम्प्युटरले शोरको एल्गोरिदम चलाएर ती मुख्य संख्याहरू पत्ता लगाउन सक्छ। एकपटक यसले त्यसो गरेपछि, शास्त्रीय कम्प्युटरले तिनीहरूलाई गुणा गरेर मूल संख्यासँग मिल्छ कि भनेर सजिलै जाँच गर्न सक्छ।

क्वान्टम इकोज त्यति सरल छैनन्। वैज्ञानिक रूपमा ‘आउट-अफ-टाइम-अर्डर कोरिलेटर’ भनेर चिनिने क्वान्टम इकोज, प्रणालीमा रहेको अराजकताको एउटा संकेत हो। यो “एक प्रकारको बटरफ्लाइ प्रभाव हो, जहाँ तपाईंले एउटा ठाउँमा केही चलाउनुहुन्छ र त्यसपछि धेरै टाढा पछिको समयमा, त्यहाँ गडबडी हुन्छ,” ह्यारो भन्छन्।

क्वान्टम इकोज गणना गर्न कम्प्युटरको क्वान्टम बिट्स, वा क्यूबिटहरूमा विभिन्न अनियमित कार्यहरू समावेश हुन्छन्। ती कार्यहरू त्यसपछि उल्टाइन्छन्, जसले समयलाई प्रभावकारी रूपमा सुरुमा फर्काउँछ। यसले गर्दा अनुसन्धानकर्ताहरूले अराजक प्रणालीबाट प्रमाणित गर्न सकिने संकेत प्राप्त गर्न सक्छन्, जुन अन्यथा जानकारीलाई धुमिलो पार्नेछ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले क्वान्टम इको गणनाका लागि विलोका ६५ क्यूबिटहरू प्रयोग गरे, कार्यहरूलाई अगाडि र पछाडि, दुई पटक चलाए। प्रत्येक पटक समय उल्ट्याउनु अघि, केही क्यूबिटहरूलाई थोरै परिवर्तन गरियो। यो प्रविधिले एउटा जटिल क्वान्टम इन्टरफेरेन्स प्रभाव उत्पन्न गर्छ जुन शास्त्रीय रूपमा गणना गर्न गाह्रो हुन्छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले आफ्नो एल्गोरिदम क्वान्टम कम्प्युटरहरूको व्यावहारिक प्रयोगतर्फ एउटा कदम भएको तर्क गर्छन्। अक्टोबर २२ मा arXiv.org मा प्रकाशित हुन लागेको, अझै ‘पियर-रिभ्यु’ नगरिएको पेपरमा, गुगलका अनुसन्धानकर्ताहरू र सहकर्मीहरूले दुई अणुहरूको निश्चित भागहरू ३-डी स्पेसमा एकअर्कासँग कसरी व्यवस्थित छन् भनेर गणना गर्न यो प्रविधि प्रयोग गर्छन्। प्रदर्शनहरू सामान्य प्रयोगशाला प्रविधि – आणविक चुम्बकीय अनुनाद (NMR) बाट प्राप्त नतिजाहरूसँग सहमत थिए। यद्यपि, तिनीहरूले अझै शास्त्रीय गणनाहरूलाई पछि पारेका छैनन्।

यद्यपि, ह्यारो भन्छन्, “आफ्नो क्वान्टम कम्प्युटरलाई वास्तविक प्रयोगसँग जोड्नु देख्न पाउँदा धेरै राम्रो लाग्यो।”(साईनसन्यूज एजेन्सी)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *