ताइवान मामिलामा ‘लक्ष्मण रेखा’ नाघेको भन्दै जापानसँग चीन क्रुद्ध: प्रधानमन्त्री ताकाइचीको अभिव्यक्तिले बढायो कूटनीतिक तनाव
बेइजिङ/टोकियो । जापानको नयाँ नेतृत्वले पदभार सम्हालेको केही सातामै चीन र जापानबीचको सम्बन्धमा निकै ठूलो चिसोपना देखिएको छ। जापानकी नवनिर्वाचित प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीले ताइवान मामिलामा दिएको कडा अभिव्यक्तिका कारण बेइजिङ क्रुद्ध बनेको छ।
ताइवानमाथि चीनले बल प्रयोग गरी नियन्त्रण जमाउन खोजेको खण्डमा जापानले सैन्य हस्तक्षेप गर्न सक्ने भन्दै प्रधानमन्त्री ताकाइचीले दिएको संकेतपछि चीनले जापानविरुद्ध कडा आर्थिक तथा कूटनीतिक दबाब सिर्जना गर्न थालेको छ।
आर्थिक नाकाबन्दी र राष्ट्रवादी लहर
ताकाइचीको अभिव्यक्ति लगत्तै बेइजिङले आफ्नो ‘आर्थिक दबाबको रणनीति’ (Economic Pressure Playbook) प्रयोगमा ल्याएको छ। चीनले आफ्ना नागरिकहरूलाई जापान भ्रमण गर्न र त्यहाँ अध्ययन गर्न नजान चेतावनी जारी गरेको छ। साथै, जापानी ‘सीफुड’ (समुद्री खाना) को निर्यातमा रोक लगाउने संकेत समेत चीनले गरेको छ।
यति मात्र होइन, चीनले आफ्ना सञ्चारमाध्यममार्फत जापानविरुद्ध देशव्यापी राष्ट्रवादी माहोल खडा गरेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार, यो आक्रोश जापानलाई मात्र नभई एसियाका अन्य देशहरूलाई पनि ताइवानको पक्षमा नउभिन दिइएको स्पष्ट चेतावनी हो। चीनले ताइवानलाई आफ्नो अभिन्न अंग मान्दै आएको छ र आवश्यक परे बल प्रयोग गरेरै भए पनि फिर्ता लिने बताउँदै आएको छ।

इतिहासको घाउ र सैन्यवादको त्रास
बेइजिङको यो आक्रोशको पछाडि गहिरो ऐतिहासिक पीडा र भविष्यको सुरक्षा चिन्ता लुकेको छ। २०औं शताब्दीमा जापानी शाही सेनाले चीनमा गरेको आक्रमण, कब्जा र ‘नान्जिङ नरसंहार’ (जसमा २ लाखभन्दा बढी निशस्त्र नागरिक मारिएका थिए) जस्ता घटनाहरूलाई चीनले आफ्नो “अपमानको शताब्दी” (Century of Humiliation) का रूपमा लिने गरेको छ।
चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका मुखपत्र ‘पिपुल्स डेली’ ले हालै लेखेको छ, “पहिलो पटक कुनै जापानी नेताले ताइवानमा सशस्त्र हस्तक्षेपको महत्त्वाकांक्षा व्यक्त गर्दै चीनलाई सैन्य धम्की दिएका छन्। यसको पछाडि जापानका दक्षिणपन्थी शक्तिहरूले शान्तिवादी संविधानको बन्धन तोडेर ‘सैन्य शक्ति’ बन्ने खतरनाक प्रयास गरिरहेका छन्।”
राष्ट्रपति सी जिनपिङको नेतृत्वमा चीनले आफ्नो सैन्य शक्ति विस्तार गरिरहँदा, जापानले पनि अमेरिका सँगको गठबन्धन बलियो बनाउँदै आफ्नो रक्षा बजेट बढाउनुलाई बेइजिङले शंकाको दृष्टिले हेरेको छ।
कूटनीतिक गतिरोध र भाइरल तस्बिर
तनाव कम गर्न जापानले हालै एक विशेष दूतलाई बेइजिङ पठाएको थियो, तर चीनले आफ्नो आक्रामक अडान कायमै राखेको छ। चीनले जापानलाई आफ्नो अभिव्यक्ति फिर्ता लिन दबाब दिइरहेको छ, जसले गर्दा दुवै पक्षलाई पछि हट्न गाह्रो भएको छ।
यसै साता चिनियाँ सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको एक तस्बिरले बेइजिङको मनोदशालाई प्रस्ट पार्छ। तस्बिरमा चिनियाँ कूटनीतिज्ञ लिउ जिनसोङ खल्तीमा हात राखेर ठाडो शिरमा उभिएका छन् भने जापानी दूत मासाकी खानाई टाउको निहुराएर सुनिरहेका देखिन्छन्।
चिनियाँ प्रयोगकर्ताहरूले यसलाई सन् १९१९ को साम्राज्यवाद विरोधी आन्दोलनसँग जोड्दै जापानलाई आफ्नो “स्थान देखाइदिएको” भनी टिप्पणी गरेका छन्। चीनको सरकारी टेलिभिजन सीसीटीभीले यसलाई “आफ्नो सार्वभौमसत्ता रक्षाका लागि चीनको अडान एक शताब्दीदेखि अपरिवर्तित रहेको” भनी व्याख्या गरेको छ।
विज्ञहरूको राय
नेशनल युनिभर्सिटी अफ सिंगापुरका एसोसिएट प्रोफेसर चोङ जा इयानका अनुसार, बेइजिङले ताकाइचीलाई कार्यकालको सुरुमै रक्षा बजेट बढाउने निर्णयबाट पछि हटाउन दबाब दिने रणनीति अपनाएको हो।
उता, बेइजिङको रेन्मिन युनिभर्सिटीका इन्स्टिच्युट अफ इन्टरनेशनल अफेयर्सका निर्देशक वाङ यिवेईले ताकाइचीको टिप्पणीलाई “गलत समयमा, गलत व्यक्तिले गरेको गलत कुरा” भनी टिप्पणी गरेका छन्।
दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यको ८०औं वर्षगाँठ मनाइरहँदा चीनले जापानको बढ्दो “सैन्यवाद” को भूत फेरि फर्कन सक्ने भन्दै विश्व समुदायलाई सचेत गराउन खोजिरहेको देखिन्छ।
