विश्वव्यापी चुनौती र समाधानको खोजीमा ‘दोहा फोरम’: गाजा सङ्कटदेखि एआईसम्मका मुद्दामा बहस हुने
दोहा (कतार) । विश्वका राष्ट्र प्रमुख, नीति निर्माता तथा विश्वव्यापी विज्ञहरूलाई एकै थलोमा उभ्याएर जल्दाबल्दा समस्याको समाधान खोज्ने उद्देश्यसहित शनिबारदेखि ‘दोहा फोरम’ सुरु हुँदैछ। दुई दिनसम्म चल्ने यस सम्मेलनमा विश्वव्यापी व्यापार, प्राविधिक विकास र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को रूपान्तरणकारी प्रभावबारे बृहत् बहस हुने अपेक्षा गरिएको छ।
बढ्दो भू–राजनीतिक तनाव र मानवीय आवश्यकताहरूको जटिल परिस्थितिका बीच आयोजना हुन लागेको यस वर्षको फोरमलाई बहुपक्षीय संलग्नताको सामयिक केन्द्रका रूपमा हेरिएको छ। आयोजकका अनुसार सम्मेलनको कार्यसूचीमा गाजा सङ्कट, विश्वव्यापी स्वास्थ्य वित्त पोषण र राष्ट्रहरूले अत्यावश्यक सेवाका लागि स्रोत जुटाउने जिम्मेवारी जस्ता विषयहरू प्राथमिकतामा रहेका छन्।
व्यापार र भू–राजनीतिको नयाँ बहस
सम्मेलनमा परिवर्तनशील राष्ट्रिय नीतिहरूका बीच विश्वव्यापी व्यापार मार्गहरूबारे पुनर्विचार गर्न आवश्यक रहेको विषयमा गहन छलफल हुनेछ। विशेष गरी, एआईको विघटनकारी प्रभाव र जटिल बन्दै गएको अमेरिका–चीन सम्बन्धले विश्वव्यापी व्यापार प्रवाह र आपूर्ति शृङ्खलालाई पारेको असरबारे विज्ञहरूले विमर्श गर्नेछन्। हालै भएका सहमतिहरूले विश्व अर्थतन्त्रलाई कसरी पुनः आकार दिँदैछन् भन्ने विषय पनि बहसमा आउनेछ।
जोर्डनको अल अल बैत विश्वविद्यालयका एसोसिएट डिन डा. ओमर ख्लेफ अल घराइबेहले फोरमलाई विश्व अर्थतन्त्रको ‘महत्त्वपूर्ण मोड’ को सङ्ज्ञा दिएका छन्। उनले भने, “विश्व भू–राजनीतिक अस्तव्यस्तता र सुस्त वृद्धिसँग जुधिरहेको बेला व्यापारको भविष्यको पुनः कल्पना अब सैद्धान्तिक मात्र रहेन, यो विश्वव्यापी आर्थिक संरचनालाई ‘लचिलो विश्वव्यापीकरण’ तर्फ लैजाने रणनीतिक आवश्यकता हो।”
डा. घराइबेहका अनुसार आपूर्ति शृङ्खलाको विविधीकरण गर्ने र सीमित उत्पादन केन्द्रहरूमाथिको निर्भरता घटाउने जस्ता विषय अब कागजमा भन्दा व्यावहारिक रूपमा जटिल बनेका छन्, जसलाई फोरमले सम्बोधन गर्ने प्रयास गर्नेछ।
मुख्य सत्र र साझेदारहरू
प्रमुख थिङ्क ट्याङ्क र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूसँगको सहकार्यमा तयार पारिएको फोरमको एजेन्डा बलियो रहेको छ। यसअन्तर्गत:
-
गाजा सङ्कट: अन्तर्राष्ट्रिय सङ्कट समूहसँगको सहकार्यमा हुने सत्रमा द्वन्द्व समाधान र दिगो शान्ति स्थापनामा क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी भूमिकाबारे छलफल हुनेछ।
-
खाडी–इयू सम्बन्ध: कूटनीतिक र रणनीतिक सम्बन्धबारे युरोपेली सङ्घ र खाडी मुलुकहरूबीच बहस हुनेछ।
-
स्वास्थ्य वित्त पोषण: गेट्स फाउन्डेसनसँगको साझेदारीमा घट्दो वैदेशिक सहायता र प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा सुदृढीकरणबारे छलफल गरिनेछ।
-
एआई र सुरक्षा: जेजु पिस इन्स्टिच्युटसँगको सत्रमा एआईको जिम्मेवार सैन्य प्रयोग र यसका जोखिमबारे विश्लेषण गरिनेछ।
-
अमेरिका–चीन सम्बन्ध: सेन्टर फर चाइना एन्ड ग्लोबलाइजेसनसँगको सत्रले बदलिँदो विश्व व्यवस्थामा शक्ति सन्तुलन र कूटनीतिक प्रभावको मूल्याङ्कन गर्नेछ।
६ हजार बढी सहभागी हुने
दोहा फोरम २०२५ मा १६० भन्दा बढी देशका ६ हजारभन्दा बढी प्रतिनिधिको सहभागिता रहने अपेक्षा गरिएको छ। एक प्रमुख विश्वव्यापी संवाद मञ्चको रूपमा स्थापित यस फोरमले कूटनीतिलाई कार्यसँग जोड्दै सहयोग, जवाफदेहिता र साझा प्रगतिलाई अगाडि बढाउने लक्ष्य राखेको छ।
