देशभर गर्मीको लहर: तराईमा ‘लु’ चल्ने सम्भावना, बुधबारसम्म उच्च सतर्कता अपनाउन सुझाव

काठमाडौँ, ७ वैशाख । केही दिनयता देशभरको तापक्रममा उल्लेख्य वृद्धि भएसँगै तराईका जिल्लाहरूमा तातो हावा (लु) को जोखिम बढेको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आगामी बुधबारसम्म विशेषगरी लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका पश्चिमी तराई क्षेत्रमा ‘लु’ चल्ने सम्भावना रहेको भन्दै उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

विभागले सोमबार सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार कपिलवस्तुमा तापक्रम ४१ डिग्री सेल्सियस पुगेको छ भने बाँकेमा ३९ डिग्री र दिपायलमा ४० डिग्री सेल्सियस मापन गरिएको छ। मधेस प्रदेशसहित बागमती र गण्डकीका खोँच तथा उपत्यकाहरूमा समेत दिनभर अत्यधिक गर्मी महसुस गरिएको छ।

जनस्वास्थ्यविद् डा. समीर अधिकारीका अनुसार अत्यधिक गर्मी र ‘लु’ का कारण मानव स्वास्थ्यमा तत्कालीन र दीर्घकालीन असर पर्न सक्छ। ‘लु’ लागेमा हृदयको गति तीव्र हुने, श्वासप्रश्वासमा समस्या आउने, रक्तचाप घट्ने, टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने र मानिस अचेत हुने जस्ता लक्षण देखिन्छन्।

“यसले मस्तिष्क र रक्तप्रणालीमा समेत असर पुर्‍याउन सक्छ,” डा. अधिकारीले भन्नुभयो, “विशेषगरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा, गर्भवती र दीर्घकालीन रोगीहरू यसबाट बढी प्रभावित हुने भएकाले विशेष ध्यान दिनुपर्छ।” शरीरको तापक्रम १०४ डिग्री फरेनहाइटभन्दा बढी हुनु ‘हिट स्ट्रोक’ को सङ्केत हुनसक्ने स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनाएको छ।

तापक्रम वृद्धिको प्रत्यक्ष असर कृषि क्षेत्रमा समेत देखिन थालेको छ। कृषि विज्ञ डिल्लीराम शर्माका अनुसार अत्यधिक गर्मीले बालीहरू सुक्ने, फूल झर्ने र फल नलाग्ने समस्या बढ्छ। विशेषगरी यतिबेला मकैमा दाना लाग्ने समय भएकाले गर्मीले दाना नभरिने र उत्पादनमा कमी आउने जोखिम रहेको छ। तरकारी खेतीमा समेत यसको नकारात्मक प्रभाव देखिएको छ।

कसरी जोगिने ? (सावधानीका उपायहरू)
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण र स्वास्थ्य मन्त्रालयले ‘लु’ बाट बच्न निम्न उपायहरू अपनाउन सुझाव दिएका छन्:
दिउँसोको समय: मध्याह्न १२ देखि ४ बजेसम्म अत्यावश्यक कामबाहेक घरबाहिर ननिस्कने।
खानपान: प्रशस्त पानी, फलफूलको रस र नरिवलको पानी पिउने। अत्यधिक पसिना आएमा जीवनजल सेवन गर्ने।
पोसाक: बाहिर निस्कनै परे टाउको छोप्ने, छाता ओढ्ने र हल्का सुतीका कपडा लगाउने।
त्याग्नुपर्ने कुरा: मदिरा, चिया, कफी र सोडाजस्ता पेय पदार्थको सेवन कम गर्ने।
खेतीपाती: कृषि कार्यहरू बिहान वा बेलुकाको समयमा मात्र गर्ने।

के हो ‘लु’ ?
मौसम विज्ञान विभागका अनुसार विगत ३० वर्षको औसत अधिकतम तापक्रमको तुलनामा ९० प्रतिशतभन्दा बढी तापक्रम लगातार तीन दिन वा सोभन्दा बढी समयसम्म कायम रहेमा त्यसलाई ‘तातो हावाको लहर’ वा ‘लु’ भनिन्छ। जलवायु परिवर्तन र तीव्र सहरीकरणका कारण नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा गर्मी दिनको सङ्ख्या बढ्दै गएको विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको अध्ययनले समेत देखाएको छ।