अमेरिका–इरान वार्ता: अर्थपूर्ण सम्झौता नभए ‘डिल’ नै नगर्ने ट्रम्पको चेतावनी

दोहा/कतार, १२ जेठ । मध्यपूर्वमा जारी युद्ध अन्त्य गर्ने र विश्व अर्थतन्त्रलाई प्रभावित पारिरहेको गतिरोध सुल्झाउने प्रयासमा इरान र अमेरिकाबीच कतारमा निर्णायक वार्ता सुरु भएको छ। सोमबार इरानको एक उच्चस्तरीय टोली कतार पुगेसँगै वार्ताले नयाँ मोड लिएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको सम्झौता ‘अर्थपूर्ण’ हुनुपर्ने भन्दै अन्यथा कुनै पनि सम्झौता नगरिने (नो डिल) चेतावनी दिएका छन्। ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत “सम्झौता कि त ठूलो र अर्थपूर्ण हुनेछ, कि त हुँदै हुनेछैन” भन्दै आफ्नो अडान स्पष्ट पारेका हुन्।

उच्चस्तरीय इरानी टोली दोहामा
इरानका तर्फबाट विदेशमन्त्री अब्बास अराघची, संसदका सभामुख मोहम्मद बागेर घालिबाफ र केन्द्रीय बैंकका गभर्नर अब्दोलनासेर हेम्मती सोमबार साँझ दोहा पुगेका छन्। झन्डै तीन महिनादेखि जारी अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको युद्धका मुख्य विवादित विषयहरू सुल्झाउन उनीहरू त्यहाँ पुगेका हुन्।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईका अनुसार वार्तामा धेरै विषयहरूमा सहमति जुटेको भए पनि हस्ताक्षर भइहाल्ने अवस्था भने अझै बनिसकेको छैन। उनले हालको वार्ता मुख्यतया युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा केन्द्रित रहेको र आणविक मुद्दामा छलफल नभएको स्पष्ट पारेका छन्।

मुख्य विवाद र ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’
गएको फेब्रुअरी २८ बाट सुरु भएको यो युद्धका कारण विश्वकै महत्वपूर्ण व्यापारिक मार्ग ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ ठप्प प्रायः छ। इरानले यो मार्गमा अवरोध सिर्जना गरेको छ भने अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा नौसैनिक नाकाबन्दी लगाएको छ।

रोयटर्स र जापानी सञ्चाल ‘निक्केई’ का अनुसार, इरानले आफ्नो उच्च संवर्द्धित युरेनियम नष्ट गर्ने र ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ खुला गर्ने सर्तमा अमेरिकाले नाकाबन्दी हटाउने विषयमा ‘सैद्धान्तिक सहमति’ भएको छ। प्रस्तावित योजना अनुसार इरानले ३० दिनभित्र समुद्रबाट माइनहरू हटाउनेछ र अर्को ६० दिनसम्म युद्धविराम लम्ब्याएर आणविक मुद्दामा छलफल गरिनेछ।

ट्रम्पको नयाँ सर्त: अब्राहम एकर्ड्स
राष्ट्रपति ट्रम्पले वार्ताको बीचमा एउटा नयाँ र पेचिलो सर्त अघि सारेका छन्। उनले साउदी अरब, कतार, टर्की, पाकिस्तान, इजिप्ट र जोर्डन जस्ता मुस्लिम राष्ट्रहरूले इजरायलसँगको सम्बन्ध सामान्यीकरण गर्ने ‘अब्राहम एकर्ड्स’  मा हस्ताक्षर गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। ट्रम्पले यो प्रक्रियामा सहभागी नहुने देशहरूलाई सम्झौताबाट बाहिर राखिने र उनीहरूमाथि कडा दृष्टि राखिने चेतावनी दिएका छन्।

मध्यस्थतामा पाकिस्तान र चीन
वार्तालाई सफल बनाउन पाकिस्तान र चीनले पनि सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। पाकिस्तानी सेना प्रमुख असीम मुनिर र प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले यसबारे बेइजिङमा चिनियाँ नेतृत्वसँग छलफल गरेका छन्। चीनले मध्यपूर्वमा शान्ति पुनर्बहालीका लागि पाकिस्तानसँग मिलेर काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।

भविष्यको अन्योल
अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले कि त बलियो सम्झौता हुने, कि त अमेरिकाले ‘अर्को बाटो’ रोज्ने बताएका छन्। राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, ट्रम्प प्रशासनको अस्थिर व्यवहार र इरानको संवर्द्धित युरेनियम व्यवस्थापनको जटिलताका कारण तत्कालै दिगो शान्ति सम्झौता भइहाल्नेमा अझै आशंका छ। यद्यपि, इरानी केन्द्रीय बैंकका गभर्नरको उपस्थितिले इरानको रोक्का गरिएको सम्पत्ति फुकुवा गर्ने विषयमा गम्भीर छलफल भइरहेको संकेत गरेको छ।(अन्तराष्ट्रिय न्यूज ऐजेन्सी)