वासिङ्टन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले इजरायललाई करिब २ हजार पाउन्ड अर्थात् ९०७ किलोग्राम तौलका ६० हजार शक्तिशाली बम बिक्री गर्ने तयारी गरेको अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

रिपोर्टअनुसार करिब २.८ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको उक्त हतियार प्याकेजलाई प्रशासनले स्वीकृति दिइसकेको छ र अमेरिकी संसद् (कांग्रेस) लाई अनौपचारिक रूपमा जानकारीसमेत गराइएको छ।

यद्यपि अमेरिकी सरकारले अहिलेसम्म उक्त बिक्रीको औपचारिक पुष्टि गरेको छैन। अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले प्रस्तावित हतियार बिक्रीलाई कांग्रेसमा औपचारिक रूपमा सूचित नगरुन्जेल त्यसबारे टिप्पणी नगर्ने नीति रहेको जनाएको छ।

यो प्याकेजमा अत्यन्त शक्तिशाली मानिने २ हजार पाउन्ड वर्गका बम समावेश छन्। अधिकांश रकम अमेरिकी करदाताले वित्त पोषण गर्ने ‘फरेन मिलिटरी फाइनान्सिङ’ कार्यक्रममार्फत खर्च हुने बताइएको छ।

कुन–कुन बम पठाइँदै छन्?

रिपोर्टअनुसार प्रस्तावित प्याकेजमा करिब ६० हजार वारहेड समावेश छन्। तीमध्ये:

• २० हजार MK-84
• २० हजार BLU-117
• २० हजार I-2000 Penetrator

MK-84

MK-84 मार्क ८० शृंखलाको सबैभन्दा ठूलो बम हो। यो करिब ९०७ किलोग्राम तौलको ‘अनगाइडेड’ अर्थात् सामान्य बम हो, जसलाई भवन तथा मध्यम रूपमा सुरक्षित संरचनाविरुद्ध ठूलो विस्फोट र टुक्रा–टुक्रा पार्ने प्रभावका लागि प्रयोग गरिन्छ।

यसको विस्फोटले बम खसेको स्थानबाट सयौँ मिटर वरपर रहेका मानिसलाई समेत मार्न वा घाइते बनाउन सक्छ।

BLU-117

BLU-117 पनि करिब ९०७ किलोग्राम तौलको सामान्य प्रयोजनको बम हो। यसको बाहिरी स्वरूप MK-84 सँग मिल्दोजुल्दो भए पनि यसको विस्फोटक संरचना फरक हुन्छ।

यसलाई ‘प्रिसिजन गाइडेड’ अर्थात् लक्ष्यमा तुलनात्मक रूपमा सटीक रूपमा प्रहार गर्न सकिने निर्देशन प्रणालीसँग पनि जोड्न सकिन्छ।

I-2000 Penetrator

I-2000 Penetrator लाई ‘बंकर बस्टर’ पनि भनिन्छ। कडा र बाक्लो संरचनाभित्र प्रवेश गरेपछि विस्फोट हुने गरी यसको निर्माण गरिएको हुन्छ।

यसको बाहिरी आवरण MK-84 भन्दा धेरै बाक्लो र कडा हुन्छ, जसले कडा संरचना छेडेर भित्र विस्फोट गर्न सक्षम बनाउँछ।

अमेरिकाले यसअघि पनि यस्ता बम इजरायललाई दिएको थियो

इजरायलले २ हजार पाउन्ड वर्गका अमेरिकी बम दशकौँदेखि प्रयोग गर्दै आएको छ।

सन् १९८१ मा इजरायलले इराकको बगदाद नजिक रहेको अधुरो ओसिराक आणविक रिएक्टरमाथि गरेको हवाई आक्रमणमा यस्ता बम प्रयोग गरेको थियो।

त्यसको अर्को वर्ष लेबनान र सिरियामा भएका इजरायली हवाई आक्रमणमा पनि यस्ता शक्तिशाली बम प्रयोग भएको उल्लेख छ।

सन् २०२३ अक्टोबरमा हमासको आक्रमणपछि गाजामा युद्ध सुरु भएयता भने यस्ता बमको प्रयोग अझ व्यापक भएको प्रारम्भिक अनुसन्धानहरूले देखाएका छन्।

सन् २०२३ अक्टोबर ३१ मा गाजाको जबालिया शरणार्थी शिविरमा इजरायलले गरेको हवाई आक्रमणमा २ हजार पाउन्डको बम प्रयोग भएको बताइएको थियो। उक्त आक्रमणपछि ठूलो खाल्डो बनेको थियो र दर्जनौँ सर्वसाधारणको मृत्यु भएको थियो।

संयुक्त राष्ट्रसंघको मानवअधिकार कार्यालयले उक्त आक्रमण युद्ध अपराध हुन सक्ने बताएको थियो।

बाइडेन प्रशासनले केही समय रोक लगाएको थियो

सन् २०२४ मा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनको प्रशासनले इजरायललाई पठाउन लागिएका केही २ हजार पाउन्ड वर्गका बमको आपूर्ति रोकेको थियो।

गाजामा इजरायली आक्रमणका क्रममा ठूलो संख्यामा सर्वसाधारणको मृत्यु भइरहेको भन्दै मानवअधिकार संगठनहरूबाट बढ्दो आलोचना भइरहेका बेला उक्त निर्णय आएको थियो।

तर राष्ट्रपति ट्रम्पले पुनः राष्ट्रपतिको पद सम्हालेपछि उक्त रोक हटाइएको थियो।

ट्रम्प प्रशासनले त्यसपछि करिब ३ अर्ब डलर बराबरको अर्को हतियार बिक्रीलाई समेत अघि बढाएको थियो, जसमा ३५ हजार ५०० भन्दा बढी शक्तिशाली बम समावेश भएको रिपोर्ट गरिएको थियो।

यस वर्ष जनवरीमा पनि अमेरिकाले इजरायललाई थप ६.६७ अर्ब डलर बराबरको हतियार बिक्री स्वीकृत गरेको थियो।

६० हजार बम कति ठूलो परिमाण हो?

६० हजारवटा २ हजार पाउन्डका बमको कुल तौल करिब ५४ हजार ४०० टन हुन्छ।

यो परिमाण न्यूयोर्कस्थित एम्पायर स्टेट बिल्डिङको सम्पूर्ण स्टिल संरचनाको तौलको आसपास रहेको तुलना गरिएको छ। त्यस्तै, यो एफिल टावरमा प्रयोग भएको फलामे संरचनाको तौलभन्दा करिब सात गुणा बढी हुन्छ।

इतिहासका ठूला हवाई बमबारीसँग तुलना गर्दा पनि यो ठूलो परिमाण हो।

सन् १९४५ को टोकियोमा भएको आगजनीमुखी बमबारीमा करिब १ हजार ६०० टन बम प्रयोग भएको र एकै रातमा ८० हजारभन्दा बढी मानिस मारिएको उल्लेख छ।

यसको तुलनामा ५४ हजार ४०० टनको प्रस्तावित परिमाण निकै ठूलो हो।

अमेरिकाकै हतियार भण्डारमा दबाब

इजरायललाई ठूलो परिमाणमा हतियार उपलब्ध गराउने तयारी अमेरिकाको आफ्नै हतियार भण्डारमा दबाब बढिरहेका बेला भइरहेको छ।

पेन्टागनको निगरानीसम्बन्धी हालैको प्रतिवेदनले इरानसँगको युद्धका कारण अमेरिकी हतियारको प्रयोग तीव्र भएको र विशेषगरी महँगा प्याट्रियट क्षेप्यास्त्र प्रणालीको भण्डारमा दबाब परेको जनाएको छ।

प्रतिवेदनअनुसार हतियार आपूर्ति शृंखलामा ‘बोटलनेक’ अर्थात् अवरोधसमेत देखिएको छ।

पेन्टागनले उत्पादन प्रक्रिया तथा आपूर्ति समय छोट्याउने, महत्वपूर्ण कच्चा पदार्थ र उपकरणको भण्डारण बढाउने तथा आवश्यक हतियार छिटो उपलब्ध गराउन तयारी गरिरहेको जनाएको छ।

अमेरिकामै विरोध

इजरायललाई प्रस्तावित हतियार बिक्रीको विषयमा अमेरिकाभित्र पनि राजनीतिक तहबाट आलोचना भएको छ।

रिपब्लिकन पक्षसँग नजिक रहेका टिप्पणीकार टकर कार्लसनले गाजामा इजरायली सरकारको सैन्य कारबाहीलाई ‘नरसंहार’ भनेर आलोचना गर्दै नयाँ बमको प्रयोग गाजा र लेबनानमा हुन सक्ने दाबी गरेका छन्।

डेमोक्र्याटिक सिनेटर क्रिस भान होलेनले प्रस्तावित बिक्री रोक्न आफूले प्रयास गर्ने बताएका छन्। उनले अमेरिकी करदाताको पैसाबाट खरिद गरिएका बम इजरायललाई उपलब्ध गराउने निर्णयको आलोचना गरेका छन्।

पूर्व कंग्रेस सदस्य मार्जोरी टेलर ग्रीनले पनि अमेरिकी करदाताको पैसा र हतियारबाट ठूलो संख्यामा सर्वसाधारण मारिएको भन्दै विरोध जनाएकी छन्।

गाजामा यस्ता बमको प्रयोगबारे प्रश्न

गाजामा २ हजार पाउन्ड वर्गका बमको प्रयोगलाई लिएर नागरिक क्षति र अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनको विषयमा लामो समयदेखि प्रश्न उठ्दै आएको छ।

अल जजिराको एक अनुसन्धानले गाजामा यस्ता शक्तिशाली बमको प्रयोगसँग सम्बन्धित ठूलो मानवीय क्षतिको विवरण प्रस्तुत गरेको छ। अनुसन्धानमा उद्धृत विज्ञहरूले अत्यधिक शक्तिशाली विस्फोटकले मानिस र संरचनामा अत्यन्त गम्भीर क्षति पुर्‍याउन सक्ने बताएका छन्।

यद्यपि, विभिन्न प्रकारका बम, तिनको विस्फोटक संरचना र प्रयोग हुने परिस्थितिअनुसार प्रभाव फरक हुन सक्छ।

यसैबीच, अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत (ICC) ले सन् २०२४ नोभेम्बरमा इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहु र तत्कालीन रक्षामन्त्री योआव गालान्टविरुद्ध युद्ध अपराध तथा मानवताविरुद्धका अपराधसम्बन्धी आरोपमा पक्राउ पुर्जी जारी गरेको थियो। अमेरिकाले भने ICC को अधिकारक्षेत्रमाथि प्रश्न उठाउँदै आएको छ।

६० हजार शक्तिशाली बमको प्रस्तावित बिक्रीले गाजाको युद्धसँगै क्षेत्रीय सैन्य तनाव, अमेरिकी हतियार भण्डार र अमेरिकी करदाताको खर्चबारे पनि बहसलाई थप तीव्र बनाउने देखिन्छ।